Marina stała przed sklepem z tapetami, uważnie oglądając próbki. Mieszkanie jej rodziców od dawna wymagało remontu, a córka postanowiła wziąć sprawy w swoje ręce. Przez dwa lata małżeństwa nauczyła się planować budżet tak, aby wystarczało nie tylko na jej własne potrzeby, lecz także na pomoc bliskim. Pracowała jako główna księgowa w firmie handlowej, zarabiając siedemdziesiąt dwa tysiące rubli miesięcznie, co pozwalało im żyć przyzwoicie.
Paweł, mąż Mariny, przez ostatnie cztery miesiące „szukał siebie”. Po tym, jak został zwolniony ze stanowiska kierownika sprzedaży z powodu konfliktu z przełożonymi, nie potrafił znaleźć odpowiedniej pracy. Albo proponowana pensja była zbyt niska, albo grafik niewygodny, albo zespół mu nie odpowiadał. W rezultacie rodzina żyła wyłącznie z pensji Mariny, co tworzyło pewne napięcie w ich relacji.
— Maricz, dlaczego chcesz właśnie te, takie drogie? — zapytał Paweł, dołączając do żony w sklepie z materiałami budowlanymi. — Można wziąć coś prostszego, przecież one i tak wszystkie są takie same.
— Nie są takie same — odpowiedziała Marina, przesuwając palcami po fakturze tapety. — Te są dobrej jakości, niemieckie. Chcę, żeby moi rodzice żyli dobrze.
— A ile to będzie kosztować? — zapytał ostrożnie mąż.
— Około czterdziestu tysięcy za wszystkie pokoje — powiedziała spokojnie Marina.
— Czterdzieści tysięcy?! — Paweł niemal podskoczył. — Zwariowałaś? To połowa miesięcznej pensji!
— Mojej pensji — sprecyzowała żona. — I mogę sobie na to pozwolić.
Paweł zamilkł, ale jego twarz spochmurniała. W domu rozmowa wróciła w jeszcze bardziej napiętej atmosferze.
Rodzice Mariny, Siergiej Michajłowicz i Ludmiła Wasiliewna, mieszkali w dwupokojowym mieszkaniu z czasów stalinowskich. Było przestronne, z wysokimi sufitami, ale od dawna wymagało remontu. Tapeta miejscami odchodziła od ścian, farba na kaloryferach łuszczyła się, a linoleum było wytarte niemal do dziur. Ich emerytury ledwie wystarczały na podstawowe potrzeby: jedzenie, lekarstwa i opłaty. Remont nie wchodził nawet w grę.
Marina nie mogła spokojnie patrzeć na to, jak żyli jej rodzice. Siergiej Michajłowicz przez całe życie pracował jako inżynier w fabryce, a Ludmiła Wasiliewna była nauczycielką. Uczciwi, porządni ludzie, którzy nigdy nie brali więcej, niż potrzebowali, nigdy nie mieli długów i zadowalali się niewielkim. Kiedy ich córka studiowała, odmawiali sobie wszystkiego, by jej pomóc.
— Tato, mamo — powiedziała Marina podczas kolejnej wizyty — zróbmy u was remont. Odłożyłam pieniądze.
— Marineczko, po co wydawać tyle pieniędzy? — zaniepokoiła się Ludmiła Wasiliewna. — Nam jest dobrze tak, jak jest.
— Mamo, tapeta wam się odkleja — zauważyła córka. — Nie jest przyjemnie żyć w takich warunkach.
— Przyzwyczailiśmy się — machnął ręką Siergiej Michajłowicz. — Nie wydawaj na nas pieniędzy, lepiej kup coś sobie.
Ale Marina była zdecydowana. Przygotowała plan remontu, obliczyła koszty i wybrała materiały. Oprócz tapet planowała kupić nową kanapę zamiast starej, która już się rozpadała, oraz wymienić kuchnię. Całość wynosiła około stu dwudziestu tysięcy rubli — sumę, którą odkładała przez sześć miesięcy właśnie na ten cel.
Paweł dowiedział się o planach żony i źle to przyjął.
— Marina — powiedział tego wieczoru, gdy siedzieli w kuchni — czuję się niezręcznie. Wydajesz tyle pieniędzy na swoich rodziców, a nawet nie wspomniałaś o mojej matce.
— A co z twoją matką? — zdziwiła się Marina.
— Ona też ma mnóstwo problemów! — zaprotestował Paweł. — Ma kredyty na karku, brakuje jej pieniędzy. A ty zachowujesz się, jakbyś jej w ogóle nie widziała.
Marina westchnęła. Rzeczywiście, matka Pawła, Tamara Iwanowna, nie żyła w najlepszych warunkach. Ale powody były zupełnie inne niż w przypadku rodziców Mariny. Ta pięćdziesięciosiedmioletnia kobieta pracowała jako sprzedawczyni w sklepie spożywczym, zarabiając dwadzieścia osiem tysięcy rubli. Mimo to potrafiła wydawać znacznie więcej.
Tamara Iwanowna uwielbiała zakupy. Ciągle kupowała nowe ubrania, drogie kosmetyki i dekoracje do domu. Nie potrafiła oprzeć się wyprzedażom, rabatom ani promocjom. W rezultacie uzbierała pół miliona rubli długów i teraz z trudem radziła sobie ze spłatami. Jej mieszkanie było całkiem przyzwoite, ale pieniądze znikały na zupełnie inne kategorie wydatków.
— Pawle — wyjaśniła cierpliwie Marina — moi rodzice potrzebują remontu, bo nie mają pieniędzy nawet na najpotrzebniejsze rzeczy. Twoja matka wydaje pieniądze na przyjemności i przez to się zadłuża.
— I co z tego? — mąż nie rozumiał. — To też rodzina.
— Jest rodziną — zgodziła się Marina — ale nie zamierzam finansować jej ekstrawagancji.
— Ekstrawagancji? — oburzył się Paweł. — Kobieta ma prawo dobrze żyć!
— Ma — kiwnęła głową żona — ale za własne pieniądze.
Rozmowa nie przyniosła żadnego rozwiązania. Paweł trzasnął drzwiami i poszedł do znajomych, a Marina dalej organizowała remont dla swoich rodziców.
Następnego dnia mąż spróbował innego podejścia.
— Maricz — powiedział Paweł przy śniadaniu — może moglibyśmy chociaż trochę pomóc mojej mamie? Nie ze wszystkimi kredytami, tylko z częścią.
— Ile to jest „część”? — zapytała Marina.
— No… powiedzmy pięćdziesiąt tysięcy. Żeby uregulować najpilniejsze długi.
— Pawle, pięćdziesiąt tysięcy to prawie miesiąc mojej pracy — przypomniała mu żona. — Dlaczego miałabym dawać taką sumę?
— Bo to moja matka! — wybuchnął mąż.
— To twoja matka, więc ty jej pomóż — odpowiedziała spokojnie Marina. — Znajdź pracę i sponsoruj ją, ile chcesz.
— Tak, teraz przecież bardzo łatwo znaleźć pracę, prawda? — powiedział Paweł z sarkazmem.
— Łatwiej niż siedzieć w domu i pouczać mnie, komu mam pomagać swoimi pieniędzmi — odparła Marina.
Po tej rozmowie atmosfera w domu stała się napięta. Paweł snuł się po mieszkaniu, odpowiadał półsłówkami i wyraźnie okazywał urazę. Tymczasem Marina kupiła materiały i zatrudniła robotników.
— Pomagasz swoim rodzicom, a mojej matce nie chcesz pomóc? To niesprawiedliwe — będzie jej przykro — wybuchnął Paweł, widząc, jak żona wyładowuje z samochodu rolki drogich tapet. — Widziałaś, ile to kosztuje! Chcesz zapłacić za cały remont! A o mojej rodzinie zapomniałaś!
Cierpliwość Mariny w końcu się skończyła. Przez cztery miesiące utrzymywała męża, znosiła jego narzekania i słuchała wyrzutów. A teraz chciał jeszcze dyktować jej, jak ma wydawać pieniądze, które sama zarobiła.
— Gdybym chciała, mogłabym pozłocić ściany moich rodziców — to moje pieniądze! — wybuchła. — A twoja matka niech sama wygrzebie się ze swoich długów; pomóż jej sam!
Paweł był oszołomiony. Nigdy wcześniej nie słyszał od żony tak ostrych słów. Był przyzwyczajony do tego, że Marina była spokojna, ugodowa i zawsze gotowa na kompromisy. A tutaj — tak stanowcza odmowa.
— Marina, co ty mówisz? — zapytał zdezorientowany. — Jesteśmy rodziną.
— Rodziną — potwierdziła żona — ale bycie rodziną nie oznacza, że mam płacić za cudze błędy.
— Cudze? — Paweł poczuł się urażony. — To moja matka!
— Twoja matka jest dorosła — przypomniała mu Marina. — Niech weźmie odpowiedzialność za siebie.
Tego wieczoru zadzwoniła Tamara Iwanowna. Najwyraźniej Paweł poskarżył się matce na okrucieństwo żony.
— Marinochko — zaczęła teściowa słodkim głosem — Pawlik opowiedział mi o waszej rozmowie. To nie wygląda dobrze.
— Co dokładnie nie wygląda dobrze? — zapytała Marina.
— No, pomagasz swoim rodzicom, a rodziną męża się nie przejmujesz — powiedziała Tamara Iwanowna z wyrzutem. — Teraz jesteśmy jedną rodziną; pieniądze powinny być wspólne.
— Tamaro Iwanowno — wyjaśniła cierpliwie Marina — moi rodzice mieszkają w mieszkaniu, które się sypie, bo stać ich tylko na jedzenie. Pani wydaje pieniądze na zakupy i sama się pani zadłużyła.
— I co z tego? — zdziwiła się teściowa. — Mam prawo kupować sobie ładne rzeczy.
— Ma pani do tego prawo — zgodziła się Marina — ale nie moim kosztem.
— Twoim kosztem? — oburzyła się Tamara Iwanowna. — Nigdy nie prosiłam cię o pieniądze!
— Jeszcze nie — poprawiła ją Marina. — Ale Paweł prosi.
— Pawlik jest moim synem, troszczy się o mnie — powiedziała teściowa ze wzruszeniem. — A ty mu przeszkadzasz.
— To nieprawda — odparła Marina. — Niech troszczy się o panią za własne pieniądze.
— Co to znaczy: za własne pieniądze? — Tamara Iwanowna nie rozumiała. — Jesteście rodziną, wszystko powinno być wspólne.
— Wspólne powinny być decyzje — wyjaśniła Marina. — Ale pieniądze zarabiam tylko ja.
— I co z tego? — wzruszyła ramionami teściowa. — Mężczyźnie trudno teraz znaleźć pracę.
— Trudno, ale można — odpowiedziała Marina. — Jeśli się chce.
Po rozmowie z Tamarą Iwanowną Marina była już całkowicie przekonana, że postępuje właściwie. Teściowa uważała, że synowa ma obowiązek utrzymywać nie tylko męża, lecz także jego matkę — podczas gdy żadne z nich nie zamierzało ograniczyć swoich zachcianek ani szukać dodatkowego źródła dochodu.
Paweł nadal wywierał presję na żonę, domagając się „sprawiedliwości”.
— Marina — powiedział — ty nie rozumiesz. Mama jest zdesperowana. Dzwonią komornicy, grożą. A ty nawet nie chcesz pomóc.
— Naprawdę chcę pomóc — zgodziła się niespodziewanie Marina.
— Naprawdę? — Paweł się rozpromienił.
— Naprawdę. Ale pomogę właściwie.
— To znaczy jak?
— Znajdę twojej mamie doradcę finansowego — wyjaśniła żona. — Musi nauczyć się zarządzać budżetem. I psychologa, żeby mogła poradzić sobie z uzależnieniem od zakupów.
— Chyba żartujesz? — Paweł zmarszczył brwi.
— Nie — powiedziała poważnie Marina. — To jest prawdziwa pomoc, a nie wrzucanie pieniędzy do studni bez dna.
— Mama potrzebuje pieniędzy, a nie doradców! — zaprotestował Paweł.
— Twoja matka musi nauczyć się żyć zgodnie ze swoimi możliwościami — odparła Marina. — Inaczej każde pieniądze zostaną zmarnowane.
Remont u rodziców Mariny rozpoczął się tydzień później. Robotnicy zerwali stare tapety, wyrównali ściany i położyli nowe. Niemieckie tapety rzeczywiście okazały się wysokiej jakości — grube, o pięknej fakturze, przyjemne w dotyku. Mieszkanie zmieniało się na ich oczach.
— Marinochko — powiedziała Ludmiła Wasiliewna, głaszcząc nową tapetę w salonie — teraz jest tak pięknie. Dziękuję, moja kochana.
— Mamo, to dopiero początek — uśmiechnęła się córka. — Przywieziemy nową kanapę i odświeżymy też kuchnię.
— Po co tyle wydawać? — martwił się Siergiej Michajłowicz. — Już teraz jesteśmy wdzięczni.
— Tato, mamo, oddaliście dla mnie całe życie — przypomniała Marina. — Teraz moja kolej, żeby się wami zaopiekować.
Rodzice wymienili spojrzenia, a w ich oczach błyszczały łzy. Nie byli przyzwyczajeni do takiej troski; zawsze zadowalali się niewielkim.
Pewnego dnia Paweł przyszedł zobaczyć remont i zauważył, jak bardzo zmieniło się mieszkanie. Tapety wyglądały drogo i pięknie, nowa kanapa była wygodna i elegancka, a kuchnia nowoczesna i funkcjonalna.
— Ładnie — przyznał mąż. — Ale drogo.
— Drogo — zgodziła się Marina. — Ale moi rodzice na to zasługują.
— A moja matka? — powiedział Paweł urażony.
— Twoja matka zasługuje na to, na co może sobie pozwolić — odpowiedziała żona. — Ze swojej pensji.
— Marina, jesteś okrutna — pokręcił głową Paweł.
— Sprawiedliwa — poprawiła go.
W domu Paweł znów urządził awanturę.
— Wydałaś sto dwadzieścia tysięcy! — krzyczał. — A mojej matce nie chcesz dać nawet dziesięciu!
— Nie — potwierdziła spokojnie Marina.
— Dlaczego?!
— Bo to nie byłaby pomoc, tylko wyręczanie — wyjaśniła. — Twoja matka przyzwyczai się, że ktoś inny płaci za jej błędy.
— Jakie błędy? — Paweł nie rozumiał.
— Życie ponad stan to błąd — powiedziała Marina.
— A dobre życie to prawo każdego! — odparł mąż.
— Za pieniądze, które się samemu zarobiło — dodała żona.
Paweł chodził po mieszkaniu tam i z powrotem, machał rękami, rzucał oskarżenia o egoizm i skąpstwo. Marina siedziała na kanapie, spokojnie obserwując jego wybuch.
— Skończyłeś? — zapytała, gdy się zatrzymał.
— Co? — wyjąkał.
— Skończyłeś swoją scenę? — doprecyzowała Marina.
— Nie robiłem sceny — powiedział urażony. — Próbowałem cię przekonać.
— Udało ci się — kiwnęła głową. — A teraz posłuchaj mnie.
Marina wstała i podeszła do męża.
— Pawle — powiedziała, patrząc mu prosto w oczy — więcej nie pozwolę ci dyktować mi, komu mam pomagać moimi pieniędzmi.
— Ja nie dyktuję…
— Dyktujesz — przerwała Marina. — I żądasz, żebym sponsorowała twoją matkę.
— To rodzina! — wykrzyknął.
— Rodzina, ale nie moja odpowiedzialność — odpowiedziała wyraźnie żona. — Jeśli chcesz ratować matkę z długów, znajdź pracę i pomóż jej sam.
— Tobie łatwo mówić: znajdź pracę — mruknął.
— A siedzieć w domu i żądać od żony, to nie jest łatwo? — zapytała Marina z sarkazmem.
Paweł zamilkł, rozumiejąc, że nie ma argumentów.
— Marina — spróbował zmienić taktykę — pomyśl. Czy to sprawiedliwe? Twoi rodzice dostają wszystko, co najlepsze, a moi nic?
— To sprawiedliwe — odpowiedziała stanowczo żona. — Moi rodzice nigdy nie żądali niczego ponad miarę. Twoja matka sama stworzyła swoje problemy.
— Ale możesz ją zrozumieć — próbował złagodzić sytuację Paweł. — Kobieta chce być piękna.
— Rozumiem to — kiwnęła głową Marina — ale nie mogę za to płacić.
— To za co mamy płacić? — zapytał Paweł, zbity z tropu.
— Za to, co naprawdę potrzebne — wyjaśniła Marina. — Jedzenie, mieszkanie, leczenie. Nie za torebki i sukienki.
— Jesteś cyniczna — Paweł pokręcił głową.
— Praktyczna — poprawiła go. — I więcej nie będę o tym dyskutować.
Następnego dnia Tamara Iwanowna przyszła osobiście. Wyglądała na zdenerwowaną i trzymała w rękach jakieś dokumenty.
— Marinochko — zaczęła — muszę z tobą porozmawiać.
— Słucham — skinęła głową Marina.
— To poważne — kontynuowała teściowa, potrząsając papierami. — Bank złożył pozew. Jeśli nie zapłacę do końca miesiąca, zajmą mój majątek.
— Ile potrzebujesz? — zapytała Marina.
— Sto pięćdziesiąt tysięcy — wypaliła Tamara Iwanowna.
— To dużo — zauważyła Marina.
— Marinochko, możesz pomóc! — błagała teściowa. — Masz pieniądze!
— To prawda — przyznała Marina.
— Widzisz! — zawołała Tamara Iwanowna, rozpromieniając się. — Czyli mi pomożesz?
— Nie — odpowiedziała spokojnie Marina.
Twarz teściowej zmieniła się.
— Jak to: nie? — Nie mogła uwierzyć własnym uszom.
— Po prostu — wyjaśniła Marina. — Nie będę płacić za twoje błędy.
— Jakie błędy? — zaprotestowała teściowa. — Nie pożyczałam pieniędzy na wódkę!
— A na co pożyczałaś? — zapytała Marina.
— Na piękne życie! — oznajmiła dumnie Tamara Iwanowna. — Mam do niego prawo!
— Masz — zgodziła się Marina. — Ale sama musisz za nie zapłacić.
— To po co jest rodzina? — teściowa nie rozumiała.
— Rodzina jest po to, by wspierać w trudnych chwilach — powiedziała Marina. — Nie po to, by płacić za cudze kaprysy.
— Kaprysy? — teściowa się oburzyła. — Nie kupowałam żadnych kaprysów!
— A co?
— Ładne ubrania, kosmetyki, dekoracje do domu — wyliczyła. — Jak bez tego żyć?
— Tak, jak żyją moi rodzice — odpowiedziała Marina. — Zgodnie ze swoimi możliwościami.
— Twoi rodzice są biedakami! — wybuchła Tamara Iwanowna.
— Moi rodzice są uczciwymi ludźmi — odparła Marina. — I dlatego im pomagam.
— Czyli ja jestem nieuczciwa? — obraziła się teściowa.
— Jesteś rozrzutna — powiedziała sucho Marina. — I przerzucasz swoją odpowiedzialność na innych.
Tamara Iwanowna wyszła z pustymi rękami, trzaskając drzwiami i obiecując, że poskarży się synowi. Ale Paweł znał już zdanie żony i nie próbował jej przekonywać.
— Marina — powiedział tego wieczoru — mama płakała.
— Niech płacze — odpowiedziała chłodno żona. — Może będzie to dla niej lekcja.
— Jaka lekcja?
— Że dorośli ludzie odpowiadają za własne czyny.
— Jesteś bez serca — Paweł pokręcił głową.
— Rozsądna — poprawiła go.
Miesiąc później część majątku Tamary Iwanowny — drogie meble i sprzęty AGD kupione na kredyt — rzeczywiście została zajęta. Kobieta płakała, skarżyła się na niesprawiedliwość i prosiła syna o pomoc. Ale Marina pozostała nieugięta.
— Niech to będzie dla niej lekcja — powiedziała. — Może w końcu nauczy się żyć zgodnie ze swoimi możliwościami.
— A jeśli się nie nauczy? — zapytał Paweł.
— Wtedy dalej będzie płacić za swoją lekkomyślność — odpowiedziała Marina. — Ale nie moim kosztem.
Paweł zrozumiał, że naciskanie nie ma sensu. Jego żona zajęła jasne stanowisko i nie zamierzała ustąpić. Musiał sam znaleźć sposób, by pomóc matce: najpierw zaczął dorabiać jako kurier, a potem znalazł posadę menedżera w małej firmie. Pensja była skromna, ale przynajmniej miał własne pieniądze.
— Widzisz — zauważyła Marina, gdy mąż dostał pierwszą wypłatę — chciałeś i znalazłeś pracę.
— Musiałem — mruknął Paweł.
— Dobrze, że musiałeś — kiwnęła głową żona. — Mężczyzna powinien pracować.
— A mamie nadal nie pomożesz? — zapytał.
— Pomogę — ku ogólnemu zaskoczeniu przytaknęła Marina.
— Naprawdę? — zdziwił się Paweł.
— Naprawdę. Ale pomogę po swojemu.
Następnego dnia Marina umówiła Tamarę Iwanownę do doradcy finansowego oraz do psychologa specjalizującego się w uzależnieniach. Opłaciła kilka sesji jako prezent urodzinowy dla teściowej.
— To najlepszy prezent, jaki mogłam dać — wyjaśniła Marina mężowi. — Jeśli nauczy się zarządzać budżetem, nie będzie problemów.
— A jeśli się nie nauczy? — zapytał Paweł.
— Wtedy to będzie jej wybór — odpowiedziała Marina.
Tego wieczoru Marina siedziała w odnowionym mieszkaniu rodziców, pijąc herbatę z Ludmiłą Wasiliewną. Pokój całkowicie się odmienił: był jasny, przytulny, nowoczesny. Rodzice promienieli ze szczęścia i wciąż zachwycali się nowym wnętrzem.
— Dziękuję, moja kochana — powtórzyła matka po raz kolejny. — Teraz jest tak przyjemnie.
— Mamo, zasłużyłaś na to — uśmiechnęła się Marina. — Przez całe życie troszczyliście się o innych; czas pomyśleć o sobie.
— A jak Paweł? — zapytała ostrożnie Ludmiła Wasiliewna. — Jest zły?
— Na początku był — przyznała córka. — Ale teraz poszedł do pracy. Może tak jest lepiej. Zrozumiał, że mężczyzna powinien zarabiać własne pieniądze, a nie liczyć na żonę.
Marina dopiła herbatę i spojrzała przez okno. Słońce zachodziło, barwiąc niebo na różowo. Po raz pierwszy od dawna czuła pełny spokój. Pieniądze zostały dobrze wydane, rodzice byli szczęśliwi, mąż pracował. A co najważniejsze, nikt już nie mówił jej, jak ma rozporządzać pieniędzmi, które sama zarabiała. I to poczucie wolności było warte więcej niż jakikolwiek kompromis.