Cień wielkiej topoli za oknem zdążył już przeciąć podwórze na pół, kiedy w domu Beketowów rozpoczął się najgorszy moment w ciągu szesnastu lat wspólnego życia. Powietrze w salonie — nieruchome od papierosowego dymu i niewypowiedzianych słów — wydawało się tak gęste, że można je było kroić nożem. Artiom Wiktorowicz, z żyłami wyraźnie wystającymi na grzbietach dłoni i spojrzeniem człowieka przywykłego do rozkazywania, ściskał skronie, jakby mógł w ten sposób odpędzić ból. Naprzeciwko niego siedziała Lilia, skulona w sobie, bezwiednie mnąc postrzępiony brzeg starego dzierganego kardiganu. Jej uporządkowany, starannie zamieciony świat walił się w gruzy, a detonator tej apokalipsy siedział między nimi, ze wzrokiem wbitym w podłogę.
Ich córka. Ariana. Ich cicha, wycofana Ariana, która zawsze pachniała dziecięcym kremem i kartkami bibliotecznych książek — teraz nosiła w sobie obcy, niespokojny, gorzki sekret.
Wszystko zaczęło się od drobiazgu: szkolnego badania lekarskiego. Ariana stanowczo odmówiła konsultacji u ginekolożki. Wychowawczyni, kobieta drobiazgowa i nerwowa, zadzwoniła do Lilii, wspominając o „dziwnym i niewłaściwym zachowaniu”. Zaniepokojona Lilia próbowała porozmawiać z córką łagodnie, przy herbacie i malinowej konfiturze. Ariana patrzyła w filiżankę, palce miała zaciśnięte na łyżeczce i milczała.
Potem wyjęła to — starannie złożoną kartkę z prywatnej kliniki o nazwie Eden. Nie zaświadczenie, lecz wyrok. Wiek ciąży: dziesięć tygodni. Diagnoza zabrzmiała jak kpina: „Fizjologiczna ciąża wewnątrzmaciczna”.
Artiom przeczytał papier i, niczym człowiek znajdujący się pod wodą, zapadł się w fotel. Jego źrenice zwęziły się do punktów.
— Wyjaśnij — powiedział niskim, ochrypłym głosem, jak zardzewiały zawias skrzypiący na wietrze. — Kto to jest?
Ariana pokręciła głową, nie podnosząc oczu. Długie rzęsy rzucały cienie na jej niemal przezroczyste policzki. Wyglądała tak, jakby wystarczył jeden oddech, by wyparowała pod ciężarem tego pytania.
— To była moja decyzja. On nie jest niczemu winien — wyszeptała. W tym szeptcie brzmiał metal — hartowana stal, jakiej Lilia nigdy wcześniej u niej nie słyszała.
— Kryjesz go! — Pięść Artioma uderzyła w poręcz fotela; kryształowy wazon zadrżał. Jego ręka zaczęła szukać paczki Biełomorów. — Ja go… Ja go obrócę w pył! Zgnije w więzieniu! Powiesz mi jego imię. Natychmiast!
— Artiom, nie! Ten dym… to szkodzi! — Lilia wyrwała mu paczkę bez zastanowienia, a głos jej drżał. Już broniła — nie córki, lecz wnuka. Potomka. Kogoś, kto jeszcze nie był realny, a już wszystko wywrócił do góry nogami.
— A jak ty mogłaś tego nie zauważyć? — Rzucił na żonę wściekłe i bezsilne spojrzenie. — Pod własnym nosem! Zawsze mówiłaś, że wraca punktualnie, że nigdy się nigdzie nie włóczy!
— Przepraszam — wyszeptała Lilia, spuszczając oczy. Poczucie winy — żrące i palące — krążyło w niej jak trucizna. — Ja… Ja nigdy bym w to nie uwierzyła. Przecież to nasza mała…
— Nie chcesz powiedzieć jego imienia? — Artiom pochylił się tak, że jego cień pochłonął Arianę. — Dowiem się. Dowiem się wszystkiego. A on nawet nie zrozumie, co go spotkało. Przysięgam ci.
— Tato, nie — powiedziała spokojnym, niemal oderwanym tonem.
— W takim razie niech się z tobą ożeni! Niech utrzymuje ciebie i twoje… — Szukał słowa. — Potomstwo!
— Artiom! — Lilia omal nie zerwała się z miejsca. — To nasza córka! I to nasze wnuczę, tak dla przypomnienia!
— Nie chcę wychodzić za mąż — powiedziała Ariana, kręcąc głową. — Nie teraz.
— I masz rację, kochanie — pośpiesznie dodała Lilia, rzucając mężowi niespokojne spojrzenie. — Ojciec i ja wszystkim się zajmiemy. Poradzimy sobie… Będzie dla nas jak syn. Albo córka! Zawsze chciałaś mieć młodszą siostrzyczkę, Arisza?
Artiom spojrzał na Lilię tak, jakby zobaczył ją po raz pierwszy. Wstręt wykrzywił mu rysy.
— Oszalałaś, Lilia? Obudź się!
— Nie rób tego, mamo — powiedziała Ariana, wreszcie podnosząc oczy: ogromne, burzowe, bez dna. — Nie mogę kłamać mu przez całe życie. Nie mogę patrzeć, jak nazywa was mamą i tatą, kiedy ja… będę siostrą.
Coś w tym spojrzeniu pękło w Lilii od środka. Coś nieodwracalnego.
— Ariana, ty jesteś jeszcze dzieckiem! — krzyknęła Lilia; łzy wreszcie popłynęły — gorące i gorzkie. — Szkoła, studia… Całe życie przed tobą! Z dzieckiem je pogrzebiesz! Marna praca, wieczne zmęczenie, choroby! I żaden porządny mężczyzna cię nie poślubi!
— Nie potrzebuję tego! — Ariana rzuciła się w stronę okna, ku zachodzącemu słońcu.
— Urodzisz dziecko u cioci Swiety, w Reutowie — ciągnęła Lilia, ocirając twarz i zmuszając się do opanowania. — Ona załatwi ci dobrą porodówkę. Spokojną. Dyskretną. Na razie licz na nas.
Rzuciła mężowi wyzywające spojrzenie. On tylko wpatrywał się w przygaszoną popielniczkę.
Kiedy Ariana wyszła po chleb, cisza eksplodowała. Artiom rozpoczął bitwę.
— To ty ją rozpuściłaś! Wychowałaś ją jak jakąś księżniczkę z bajki! Oto, ile kosztowała nas twoja pobłażliwość!
— A ty?! — odparła Lilia, cofając się ku kredensowi. — Nosiłeś ją jak porcelanę! „Tatusiowa księżniczka!” Nie próbuj zrzucać wszystkiego na mnie! Gdybyś częściej bywał w domu, może nie doszłoby do tego!
— A po co ci to… wnuczę? — krzyknął, tracąc panowanie nad sobą. — Po co? Masz czterdzieści dwa lata! Nie dasz rady! Twoje plecy, zdrowie!
— Dziękuję za przypomnienie wieku! — odparła Lilia, a strzała trafiła w najczulszy punkt. — Wiele kobiet w moim wieku dopiero zaczyna żyć! Może ja miałam nadzieję… sama jeszcze mieć dziecko!
Artiom zamarł z otwartymi ustami. Papieros wypadł mu z dłoni.
— Naprawdę? — wyszeptał, a jego głos nagle złagodniał, stał się niemal czuły. — Liliusz… przepraszam. Nie mówiłem o wieku. Po prostu… to trudne. I twoje plecy…
— Zostaw mnie w spokoju — powiedziała, odwracając się, lecz gdy usłyszała dźwięk zapałki, znów wybuchła: — I nie waż się tutaj palić! Na klatkę schodową. Natychmiast!
— Tak jest — zasalutował absurdalnie.
Mimo woli wyrwał jej się stłumiony uśmiech. Zauważył to i westchnął w duchu. Nigdy długo się nie gniewała. To było jego ocalenie.
Sekret nie przetrwał ani dnia. Najlepsza przyjaciółka Ariany — piegowata, lękliwa Śnieżana — nie potrafiłaby utrzymać w kieszeni nawet bomby atomowej. Do wieczora cała szkoła, od najmłodszych po zastępców dyrektora, szeptała, że „Beketowa jest w ciąży”. Z Ariany już wcześniej szydzono za jej nieśmiałość i kilka dodatkowych kilogramów; teraz okrucieństwo stało się totalne. Wytykano ją palcami, padały brudne żarty, w jej szafce pojawiały się pieluchy i słoiczki z dziecięcym puree. Najgorsze było jednak to, że nikt — absolutnie nikt — nie potrafił odgadnąć, kto jest ojcem. Ariana nie zadawała się z chłopakami. Nie chodziła na randki. Jej ciąża wyglądała jak niepokalane poczęcie, jak prowokacja wobec logiki.
Artiom, zaciskając zęby, posmarował odpowiednie dłonie, by przenieść ją na nauczanie domowe pod ładnie brzmiącą diagnozą: „ciężkie wyczerpanie nerwowe”.
Za plecami wszystkich rozpoczął własne śledztwo. Przeczesał wszystkich mężczyzn w okolicy — chuliganów z sąsiedztwa, starszych chłopaków, którzy się popisywali, młodych robotników z fabryki. Spróbował nawet prywatnego detektywa w wytartym prochowcu i z wąsami jak szczotka, który zażądał kwoty mogącej wystarczyć na nowego Moskwicza. Artiom splunął i spróbował innej metody: nagrody — trzykrotnie mniejszej, ale wciąż kuszącej — dla tego, kto poda nazwisko „łajdaka”.
Rozpętało się piekło. Telefon rozgrzał się do czerwoności. Artiom wziął urlop tylko po to, by siedzieć przy aparacie.
Łowcy nagród zlecieli się jak kruki. Wymieniali Siergieja-alkoholika, Witię-rockmana, studenta z sąsiedztwa — bez żadnych dowodów. Rozmowy zawsze kończyły się tak samo:
— Halo, to ty płacisz? — śpiewnym głosem pytał jakiś nastolatek.
— Być może — mówił Artiom, przewiercając słuchawkę spojrzeniem.
— Połowa z góry.
— Dostaniesz wszystko, kiedy będę wiedział, że mówisz prawdę.
Telefon się rozłączał. Czasem zgłaszał się „świadek”. Jeden przysięgał, że widział Arianę, jak całowała się z brunetem w skórzanej kurtce na klatce schodowej. Inny zarzekał się, że potajemnie spotykała się z żonatym trenerem pływania.
— Szkoda, że nie miałem aparatu! — lamentował jeden. — Zrobiłbym zdjęcie!
— Kiedy to było? — pytał Artiom z ołówkiem w dłoni.
— Dwa miesiące temu.
Dwa miesiące temu, według karty z Edenu, Ariana była już w ciąży. Artiom odłożył słuchawkę i zapalił kolejnego papierosa. Popielniczka przypominała mały cmentarz.
Kilka dni później zadzwoniła Irina.
— Mówiłem ci, żebyś nigdy tu nie dzwoniła — syknął, zasłaniając słuchawkę dłonią.
— Zapomniałeś o mnie — przeciągnęła aksamitnym głosem. — Żadnych wizyt, żadnych telefonów…
— Nie teraz — powiedział, czując, jak zimno pełznie mu po plecach.
— Tak, słyszałam. Wkrótce zostaniesz dziadkiem… Artiom, tęsknię za tobą…
— Artiom, kto to? — Lilia stała w progu, blada, z twarzą naznaczoną bezsennymi nocami.
— Nikt — powiedział, czując pulsowanie w gardle. — Co się stało?
— Prosiłam, żebyś tu nie palił. — Wskazała przepełnioną popielniczkę. — Przestań z tym świństwem.
— Przepraszam, Liliusz… Nerwy. — Zgasił niedopałek.
Telefon wydał z siebie konający jęk — przyszła wiadomość. Od Iriny.
Brwi Lilii uniosły się.
— Co to było?
— Aleksandr Iwanycz — skłamał, przerażony własną bezradnością. — Zaprasza mnie na ryby.
Rzucił okiem na ekran: „Więc nic dla ciebie nie znaczę, tak?”
— Coraz gorzej kłamiesz — powiedziała Lilia cicho i zostawiła go w mgle wstydu.
— Lilia! Liliuszka! — Pobiegł za nią. — Nigdy cię nie okłamałem! Nigdy!
— Naprawdę? — Odwróciła się; w jej oczach zobaczył nie gniew, lecz bezdenne zmęczenie. — Moje serce wie o tym od dawna.
— Nie! Jesteś jedyną kobietą mojego życia — zawołał, chwytając ją za ręce.
— Ach, stary lisie. — Pogroziła mu palcem bez złości. — Miej się na baczności…
W poniedziałek wyszedł wcześnie do pracy. Musiał spotkać się z Iriną i zakończyć tę sprawę. Wchodząc po schodach do jej mieszkania, powtarzał w myślach słowa, wygładzając zdradę.
Zapukał ich kodem: dwa krótkie, jedno długie. Brak odpowiedzi. Już smakował ulgę, że będzie mógł odejść, gdy drzwi nagle się otworzyły. Stał w nich masywny, zaspany typ w luźnych bokserkach i podkoszulku.
— Czego chcesz, stary? — ziewnął.
Za jego plecami blada twarz Iriny skurczyła się ze strachu. Miała złożone dłonie, jak do modlitwy.
— Aleksandr Iwanycz jest? — zapytał Artiom, odzyskując przytomność umysłu.
— Nikogo takiego tu nie ma — warknął kolos i zatrzasnął drzwi.
Dzięki Bogu, pomyślał Artiom, schodząc na dół, dziwnie lekki. Ta historia ciążyła mu od samego początku. Teraz był wolny.
Wracając do domu, zatrzymał się w najmodniejszym sklepie i kupił Lilii francuskie perfumy, o których marzyła od roku. Dołożył bukiet krwistoczerwonych kwiatów i butelkę szampana.
— Co to jest? — zapytała Lilia w drzwiach, zaintrygowana. — Świętujemy coś?
— Chciałem sprawić ci przyjemność — odpowiedział, całując ją w policzek.
— Święto? — powtórzyła Ariana ze swojego progu.
— Dla ciebie też, kochanie. — Podał jej dużą bombonierkę belgijskich trufli. — Twoje ulubione.
— Dziękuję, tato. — Rzadki uśmiech przemknął po jej twarzy.
— Co ty robisz? — Lilia szturchnęła go bukietem. — Czekolada to silny alergen! Ona nie powinna!
— Myślałem… póki jeszcze jest wcześnie…
— Kochanie, co powiedział lekarz? — ożywiła się Lilia. — Kiedy mogę z nim porozmawiać? Potrzebujemy planu!
— Mamo, rodzic idzie tylko wtedy, gdy wysyłają cię na aborcję — powiedziała cicho Ariana.
— Tfu, tfu, tfu, nie wywołuj wilka z lasu! — Lilia splunęła przez lewe ramię. — A czekolada — wolno?
— Wolno — skinęła Ariana.
I wtedy stało się niemożliwe: Ariana podeszła i nagle objęła oboje rodziców, wtulając twarz w nich. Stali tak — spleceni ramionami, kwiatami i pudełkami — bardziej rodziną niż byli od lat. Usiedli przy kuchennym stole; nad nimi zawisł kruchy, drżący rozejm.
— Ojciec i ja przeniesiemy się do twojego pokoju — powiedziała rozmarzona Lilia, nalewając herbatę. — To najbardziej słoneczny pokój. Tobie i dziecku oddamy naszą sypialnię. Twój ojciec ją… przesiąknął zapachem, ale teraz robią ozonowanie. Zrobimy europejski remont!
— Ja się tym zajmę — przerwał Artiom. — Nowa tapeta, sufit napinany… Kochanie, ty wybierzesz tapetę — misie czy króliczki?
— Boże, jaka jestem szczęśliwa — Lilia złożyła dłonie. — Wczoraj w nocy śniło mi się, że spaceruję z wózkiem… jakie tam było dziecko! Cudowny maluszek! A właśnie, kiedy USG? Kiedy poznamy płeć?
Ariana żuła powoli, patrząc gdzieś poza ścianę.
— Nie sądzę, żeby to było szybko.
— Jak to? — oburzyła się Lilia. — Przecież można się dowiedzieć w czwartym miesiącu!
— Mamo. Tato. — Ariana spuściła wzrok na filiżankę. Jej głos był ledwie słyszalny. — Muszę wam powiedzieć… Nie jestem w ciąży.
Cisza opadła — gęsta, dźwięczna, absolutna. Lilia znieruchomiała z tacą w rękach.
— Nie jesteś w ciąży? — wyszeptała, blednąc. — Co się stało? Ty…?
— Nie ma żadnego dziecka — powiedziała Ariana, nie podnosząc oczu. — Nigdy go nie było. Wszystko wymyśliłam. Papier z kliniki kupiłam w metrze. Jest fałszywy.
Artiom omal nie wypuścił szampana z rąk.
— Co?! — jego głos przeszedł w pisk.
— A lekarz, który to podpisał? — Lilia chwyciła się ostatniej nadziei.
— Nie było żadnego lekarza. Przepraszam.
I wtedy Lilia zrozumiała — dlaczego córka tak mocno sprzeciwiała się wspólnej wizycie w klinice, dlaczego uciekała od rozmów o badaniach.
— Dlaczego? — Głos Lilii drżał. Dziecko, które już kołysała w myślach — nazwane, utulone — było dymem. — Dlaczego nam to zrobiłaś?
— Chciałam, żebyś ty i tata znów byli razem — powiedziała Ariana już pewniejszym głosem. — Żebyście przestali się kłócić. Żeby tata… wrócił do domu.
Lilia patrzyła na nią bez zrozumienia.
— Ale my… my przecież aż tak się nie kłóciliśmy — powiedziała powoli. — Kupiłam ci nawet książkę — „Najpiękniejsze imiona”. Myślałam, że będziemy wybierać razem…
— Przepraszam — wyszeptała Ariana, wreszcie napotykając ich osłupiałe twarze. — Nie wiedziałam, że tak bardzo tego potrzebujesz… Jeśli chcesz, ja…
— Nie — warknął Artiom, a słowo zabrzmiało jak rozkaz. — Wszystko ma swój czas. Jutro wracasz do szkoły. Zadzwonię do twojej wychowawczyni.
— Ale…
— Żadnego „ale”.
Ariana wyszła z kuchni ze spuszczoną głową.
Lilia patrzyła za nią w milczeniu.
— A ja jestem głupia — wyszeptała w końcu. — Przecież nawet zauważyłam, że schudła… choć powinna była przytyć…
Artiom podszedł i próbował ją objąć; wyrwała się.
— Nie rozpaczaj. Kiedyś będziemy mieć wnuki. Będziemy.
— Co ona miała na myśli? — Lilia podniosła oczy. Nie było już łez, tylko zimne, przenikliwe pytanie. — „Żeby tata wrócił do domu”? Co ja powinnam wiedzieć?
Artiom ciężko opadł na krzesło. Nadeszła godzina prawdy.
— Chciałem ci powiedzieć — odkaszlnął. — Bałem się, że nigdy mi nie wybaczysz. Pewnego dnia… nasza córka mnie zobaczyła. Z inną kobietą. Obiecałem, że skończę. I… nie skończyłem.
Lilia skamieniała.
— Odejdź, Artiom — powiedziała w końcu zduszonym, obcym głosem. — Nie chcę cię widzieć.
— Nie odejdę.
— W takim razie odejdę ja. — Wstała, ale zagrodził jej drogę.
— Widzisz, co ona zrobiła? Rozumiesz dlaczego? Nie mogę odejść. Kto wie, co jeszcze mogłaby zrobić? Z tamtą kobietą koniec. Na zawsze. Dla ciebie. Dla niej. Wybacz mi.
Lilia wyszła bez słowa.
Miał nadzieję, jak zawsze, że szybko jej przejdzie. Tym razem nie przeszło. Przez trzy dni nie odezwała się do niego ani słowem. Żarty, drobne docinki — wszystko zbywała milczeniem. Czwartego dnia, zdesperowany, opowiedział idiotyczny dowcip o krawcu; kącik jej ust drgnął w uśmiechu. To wystarczyło.
Na tej małej wygranej zbudował mały spektakl. Zadzwonił do starych kumpli, którzy kiedyś rozkręcali całą okolicę swoim zespołem VIA „Samocwiety”, i namówił ich, by przyszli.
Punktualnie o dziewiątej spokojne podwórze wypełniło się gitarami i pękniętym, lecz szczerym barytonem Artioma:
— Jestem tutaj, Inezilio,
jestem tu, pod twoim oknem.
Cała Sewilla się zebrała,
w ciemności i we śnie…
Na kolejnych balkonach pojawiały się głowy. Przechodnie zatrzymywali się z uśmiechem.
— Pełen wszelkiej dzielności,
otulony moim płaszczem… — śpiewał, a głos załamał mu się na wysokiej nucie i przeszedł w kaszel.
Jeden z muzyków płynnie go zastąpił:
— Z gitarą i szpadą
stoję tu pod twoim oknem!
Z balkonów posypały się oklaski. Lilia się nie pojawiła.
— Inezilio, na miłość boską, wyjdź! — krzyknął ktoś pijackim głosem z rozbawionego tłumu. — On się stara! Hej, wiedźmo!
Po powrocie do mieszkania Artiom opadł bez sił. Zrobił wszystko, co potrafił. Uznał, że przegrał. Późno w nocy, gdy Lilia była już w łóżku, wszedł do sypialni. Ciemność.
— Lilia — powiedział w mroku — musiałem cię za bardzo zranić. Masz rację. Zasługujesz na kogoś lepszego. Jutro odejdę.
Kołdra zaszeleściła.
— Kładź się, trubadurze — mruknęła półsennie.
Marzenie Lilii się spełniło. Niecały rok później spacerowała po parku z eleganckim wózkiem. Nie z wnukiem, lecz z ich drugim dzieckiem — długo wyczekiwanym i gorąco upragnionym. Wszyscy byli szczęśliwi. Najszczęśliwsza była Ariana, która zakochała się w swojej młodszej siostrze od pierwszego spojrzenia i sama wybrała jej imię — Bogdana.
— Dana przez Boga — powiedziała, kołysząc niemowlę.
A Artiom i Lilia tylko cicho skinęli głowami. Czasem prawdziwy cud rodzi się z najbardziej sztucznego, najbardziej rozpaczliwego kłamstwa — jak zapalenie sztucznego słońca w ołowiany dzień, tylko po to, by przepędzić chmury.