Marina patrzyła na syna, gdy przymierzał nowy garnitur. Wysoki, elegancki, ciemnowłosy — jutro jej chłopiec brał ślub, aż trudno było w to uwierzyć.
Ilja z wielką uwagą studiował swoje odbicie w lustrze. Obrócił się, skinął z zadowoleniem głową i zauważył, że garnitur leży na nim idealnie.
— Stylowy strój — powiedział, odwracając się do matki. — Ładny kolor i wygląda drogo.
*I jest drogi* — pomyślała Marina, ale na głos odpowiedziała:
— Cieszę się, że ci się podoba. Pewnie uronię łzę podczas ceremonii, kiedy zobaczę cię tak elegancko ubranego.
W końcu Ilja oderwał się od lustra.
— Mamo, przyjdziesz na ceremonię? Przecież umawialiśmy się, że cię tam nie będzie.
— Umawialiśmy się, synku? Myślałam, że żartujesz.
— Jakie żarty? — prychnął jej syn, nerwowo chodząc po pokoju. — Zapomniałaś, kim są rodzice Wiki? Na ceremonii będzie pełno elity. Będziesz się czuła jak jakaś uboga krewna. Zacznę się o ciebie martwić. Mamo, naprawdę chcesz zepsuć mi tak ważny dzień?
Usiadł obok Mariny na sofie, wziął ją za rękę i lekko ścisnął.
— Mamo, tylko wyobraź sobie, jak śmiesznie będziesz wyglądać obok tych wszystkich zadbanych kobiet. Umarłbym ze wstydu. Pomyśl też o sobie. Przyjdziemy do ciebie następnego dnia, dobrze? Napijemy się herbaty albo szampana. Złożysz nam życzenia i wręczysz prezent.
Serce Mariny ścisnęło się z bólu. Własny syn tak bardzo się jej wstydził, że był gotów wyglądać na sierotę bez korzeni na własnym ślubie.
— Dlaczego miałabym wyglądać śmiesznie? — zaprotestowała matka. — Byłam u dobrej fryzjerki, robię manicure. Założę porządną sukienkę.
— Jaką porządną sukienkę? Tę starą niebieską? — wybuchł Ilja, po czym znów zaczął chodzić po pokoju.
— Dobrze. Skoro nie rozumiesz po dobroci, powiem wprost. — Zatrzymał się przed matką. — Nie chcę cię widzieć na moim ślubie. Może to okrutne, ale wstydzę się, że moja matka jest sprzątaczką. Nie chcę, żebyś mnie kompromitowała przed rodziną Wiki. Czy teraz wyraziłem się jasno?
Marina była oszołomiona wyznaniem syna i nie potrafiła wydobyć z siebie ani słowa. Milczący Ilja podniósł plecak, jeszcze raz z dumą spojrzał na garnitur i skierował się do drzwi. Na progu zatrzymał się.
— Powtarzam — nie przychodź na ceremonię. Nikt nie będzie się cieszył na twój widok.
Ilji nie było już od kilku godzin. Na zewnątrz dawno zapadł zmrok, a Marina nadal siedziała jak sparaliżowana na sofie. Szok był tak ogromny, że nie potrafiła nawet płakać. Łzy przyszły później, kiedy zapaliła światło i wyciągnęła z szuflady stary rodzinny album ze zdjęciami.
W tym albumie było całe jej życie, bez upiększeń. Wspomnienia uderzyły w Marinę z taką siłą, że aż trudno było oddychać. Stara, wytarta fotografia. Ona — dwuletnia dziewczynka o niebieskich oczach — patrzyła uważnie w obiektyw. Sukienka w deseń, wyraźnie po kimś odziedziczona. Obok stała chuda kobieta z pustym spojrzeniem i głupawym uśmiechem. Nawet na tak kiepskim zdjęciu było widać, że kobieta jest lekko pijana.
Marina miała dwa i pół roku, gdy jej matka została pozbawiona praw rodzicielskich i zniknęła z jej życia na zawsze. Kiedy dorosła, Marina nawet nie próbowała szukać tej niegodnej kobiety. Po co?
Zdjęcie grupowe. Dziesięcioletnia Marina, z niesfornymi złotymi lokami, stała w drugim rzędzie, trzecia od lewej. Życie w domu dziecka nie było łatwe.
Placówka, w której dorastała Marina, przypominała te haniebne sierocińce z dokumentów o latach dziewięćdziesiątych. Kucharki przyłapywano na kradzieży jedzenia, opiekunowie nie mieli problemu z używaniem wulgaryzmów, a dyrektor przymykał oczy na prześladowanie słabszych, nie interesując się tym, jak starsze dzieci utrzymują tam porządek.
Trzy ładne młode kobiety w strojach kelnerskich pozowały zalotnie fotografowi na ganku budynku z krzywym szyldem. Po szkole Marina nie zastanawiała się długo nad wyborem zawodu i szybko znalazła pracę jako kelnerka w przydrożnej kawiarni o nazwie *Przy Drodze*. Pensja była skromna, ale napiwki hojnie zostawiane przez klientów z nawiązką to wynagradzały.
Długie dni pracy były wyczerpujące, ale Marina nie pozwalała, by ją złamały. Kochała swoją niezależność. Jej pokój w hotelu robotniczym był przestronny i jasny, a sąsiedzi — starsze małżeństwo — okazali się życzliwymi ludźmi. Choć pieniędzy brakowało, Marina sobie radziła. Niespodziewanie odkryła też talent. Zrozumiała, że potrafi ubierać się modnie za bardzo niewielkie pieniądze. Kupowała ubrania w second handach, przerabiała je i nadawała im stylowy wygląd.
Na słonecznej leśnej polanie Marina, szczęśliwa i uśmiechnięta, siedziała w trawie w wianku z kwiatów, a obejmował ją przystojny brązowowłosy młody mężczyzna. Minęły lata, a serce Mariny wciąż zamierało, gdy patrzyła na to zdjęcie.
Pracowała w kawiarni już około roku, kiedy poznała Maksyma. Tego letniego poranka lokal był wyjątkowo zatłoczony. Marina spieszyła się między stolikami z tacą, obsługując zniecierpliwionych klientów, gdy nagle się potknęła i wylała sok pomidorowy na młodego mężczyznę siedzącego przy oknie. Jaskrawoczerwona plama rozlała się po jego jasnej koszuli.
Marina straciła głos, zdając sobie sprawę, że koszula była droga. Zanim otrząsnęła się z szoku, do stolika podbiegł kierownik kawiarni, Stas, i zaczął wpadać w panikę, grożąc, że ją zwolni.
— Po co się denerwować? — uśmiechnął się młody mężczyzna, podając Marinie kluczyki do samochodu. — Proszę się nie martwić, jadę do rodziców na działkę. W aucie mam czysty T-shirt. Mogłaby pani przynieść mój plecak z tylnego siedzenia?
— Sam go przyniosę, Maksimie Nikołajewiczu — powiedział uprzejmie Stas, wyrywając kluczyki. — Jeszcze ta kura coś panu uszkodzi w samochodzie.
Zostawszy sam na sam z klientem, Marina w końcu zdołała przeprosić.
— Przepraszam, nigdy wcześniej mi się to nie zdarzyło. Zwrócę panu pieniądze za zniszczenie.
— Niech się pani nie martwi — odpowiedział Maksim. — To nic poważnego. A tak przy okazji, jak pani ma na imię?
— Marina.
— A ja jestem Maksim.
Wyciągnął do niej rękę. Uścisnęła ją i po raz pierwszy odważyła się naprawdę mu przyjrzeć. Stał przed nią przystojny, wysoki, wysportowany mężczyzna o szarych oczach i czarującym uśmiechu.
Stas przyniósł jego plecak i odprowadził go na zaplecze, żeby mógł się przebrać. Mijając Marinę, mruknął sarkastycznie:
— Czemu stoisz? Dzień pracy się skończył?
Właśnie odbierała pieniądze od zakochanej pary, kiedy usłyszała za sobą pogodny głos:
— Marino, mogłabyś poświęcić mi minutę?
Odwróciła się. Maksim, już w świeżym niebieskim T-shircie, siedział przy tym samym stoliku.
— Przyjmiesz moje zamówienie?
— Oczywiście.
Obsługując czarującego klienta, młoda kobieta czuła się niezręcznie, a policzki paliły ją z zakłopotania. Stas odprowadził młodego mężczyznę do drzwi i, zerkając na Marinę, puścił jej oko.
— Nie gniewaj się na mnie. Beształem cię specjalnie, na wypadek gdyby kazał ci płacić za koszulę. Ona kosztuje więcej niż cała twoja pensja.
— Skąd znasz tego faceta?
— To Maksim Skworcow, syn mera. Wszyscy w mieście go znają.
Tego wieczoru Marina była tak zmęczona po całym dniu, że całkowicie zapomniała o całym zajściu. Marzyła tylko o tym, żeby wrócić do domu i paść na łóżko.
Na dworze było już ciemno. Nie miała pojęcia, jak długo będzie czekać na autobus. Nagle obok kawiarni zatrzymał się zagraniczny samochód. Marina odruchowo cofnęła się ku schodkom, ale kiedy przyjrzała się lepiej, rozpoznała auto. Dziwne — co syn mera tutaj robił?
Maksim szybko wysiadł z samochodu, trzymając w ręku bukiet, i ruszył prosto w stronę Mariny. Podszedł do zaskoczonej dziewczyny i podał jej kwiaty.
— Skończyłaś już pracę? Przepraszam, nie wiedziałem, jakie kwiaty lubisz, więc kupiłem białe róże. Ale obiecuję, że w przyszłości będę przynosił tylko te, które kochasz.
Marina była kompletnie zdezorientowana.
— Dlaczego?
— Dlaczego? — Maksim się roześmiał. — No przecież zabiegam o ciebie. A wieczór jest taki piękny — może gdzieś razem pójdziemy?
Marina całkowicie zapomniała, że jeszcze chwilę wcześniej marzyła tylko o śnie. Wszystko, co się z nią działo, wydawało się magicznym snem. Zrozumiała, że jest gotowa pójść z nim wszędzie. Ale szybko wróciła do rzeczywistości. Przypomniała sobie, że ma na sobie stare dżinsy i prosty T-shirt.
— Dziękuję, ale jestem zmęczona. Dziś nie mogę — powiedziała Marina z pewnym żalem.
— To jutro? — nalegał Maksim.
— To jutro — powtórzyła dziewczyna.
Następnego dnia się spotkali — i już nigdy się nie rozstali. To była miłość od pierwszego wejrzenia. Maksim studiował ekonomię. Właśnie zdał letnią sesję i zaczęli widywać się codziennie. W lipcu zabrał Marinę na wakacje. Nie miała paszportu, więc spędzili dziesięć cudownych dni w Soczi.
Maksim przedstawił ukochaną swoim znajomym ze studiów. Razem często jeździli nad wodę i urządzali grille na świeżym powietrzu. Był to najszczęśliwszy, najbardziej beztroski i niezapomniany czas w życiu Mariny. Później już nigdy nie zaznała takiego szczęścia.
Marina i Maksim zaczęli planować ślub, ale jesienią wszystkie ich marzenia o przyszłości legły w gruzach. Kuzyn Maksyma zobaczył go na ulicy z „dziewczyną-włóczęgą” i doniósł o tym ojcu-merowi. Życie Mariny zamieniło się w koszmar.
Rodzina Skworcowów nie akceptowała ich związku. Nie było w tym nic dziwnego: ich jedyny syn i dziewczyna z domu dziecka. Matka Maksyma bez przerwy dzwoniła do Mariny, obrażając ją i grożąc jej, żądając, by zostawiła jej syna. Kuzyn Maksyma przyszedł do kawiarni i urządził tam awanturę.
Potem sąsiedzi powiedzieli Marinie, że ktoś o nią wypytywał.
— Była tu niedawno jakaś kobieta — potwierdził Jakow Iwanowicz, sąsiad Mariny — oferowała nam pieniądze, żebyśmy powiedzieli, że jesteś narkomanką i puszczalską. Wyrzuciłem ją stąd.
Marina nic nie powiedziała narzeczonemu. Wiedziała, że organizowany jest wyjazd Maksyma za granicę na studencką wymianę. Najwyraźniej jego też poddawano ogromnej presji, bo czasami Marina widziała niepokój w jego oczach. Nieraz przyglądał się jej uważnie, ale gdy tylko dostrzegał jej łagodny uśmiech, wzdychał z ulgą.
Dwa tygodnie przed wyjazdem Maksyma zadzwonił telefon Mariny.
— Mówi Nikołaj Borisowicz — odezwał się w słuchawce szorstki męski głos. — Musisz zerwać z moim synem, zanim wyjedzie. Powiedz mu, że masz innego mężczyznę. Jeśli zignorujesz moje słowa, gorzko tego pożałujesz.
I nie czekając na odpowiedź, mer się rozłączył. Marina była gotowa zrobić wszystko dla Maksyma — jak mogłaby zostawić człowieka, którego kochała tak bardzo?
Kiedy Maksim wyjechał do Londynu, wokół Mariny zaczęły dziać się wydarzenia, które do dziś wspomina jak koszmar. Stas, przekupiony przez mera, nagle oskarżył ją o poważną kradzież, a młoda kobieta została aresztowana.
Marina była tak oszołomiona zdradą pracodawcy, że nawet nie pomyślała, by porządnie się bronić. Kiedy sprawę szybko skierowano do sądu, nie miała wątpliwości, że prawda wyjdzie na jaw i straszne oskarżenia zostaną oddalone.
Proces był jak farsa. Adwokat z urzędu sprawiał wrażenie, jakby niemal spał podczas rozpraw. Za to prokurator bardzo się starał. Każdego dnia Marina czekała, aż Maksim przyjdzie i ją uratuje, ale przyjaciółka powiedziała jej, że według plotek młody mężczyzna planuje kontynuować naukę w Anglii.
Marinę skazano na trzy lata. W więzieniu dowiedziała się, że jest w ciąży.
Wolała nie wracać pamięcią do czasu spędzonego w więzieniu. To było zbyt bolesne. Przytłoczona emocjami szybko przewróciła kolejną stronę rodzinnego albumu. Na fotografii był jej mały synek, o ciemnych włosach i szarych oczach. Marina delikatnie przesunęła palcem po zdjęciu. Jaki był słodki i mądry. Tylko Bóg wiedział, ile poświęceń kosztowało ją samotne wychowanie go.
Po odbyciu półtora roku kary Marina wyszła przedterminowo na wolność. Miała niewiarygodne szczęście, że dziecka jej nie odebrano. Po wyjściu czekało ją mnóstwo problemów. Nikt nie chciał zatrudnić młodej kobiety z małym dzieckiem i wyrokiem w kartotece.
Dzięki sąsiadowi Jakowowi Iwanowiczowi, który przez jednego ze swoich dawnych uczniów pomógł załatwić małego Iljuszę do przedszkola, Marina mogła pracować bez wytchnienia. Sprzątała w restauracji, wieczorami myła biura, w weekendy brała dodatkowe zlecenia na myjni, a nocami szyła poszewki i koce.
Nigdy nie oglądała się za siebie — po co dokładać sobie bólu? Podczas pobytu w więzieniu zerwały się wszystkie jej dawne więzi. Pewnego dnia przypadkiem spotkała starą znajomą, która opowiedziała jej, że Stas, właściciel przydrożnej kawiarni, zbankrutował, że mer Skworcow po awansie przeniósł się do Moskwy, a jego syn rok wcześniej poślubił piękną kobietę ze stolicy.
Marina płakała całą noc, ale potem otarła łzy i znów wróciła do mycia restauracyjnych podłóg. Musiała wychować syna — to było teraz jej jedyne zmartwienie i jedyna radość.
Na dworze świtało. Czy naprawdę spędziła całą noc nad albumem? Położyła się, ale myśli o synu nie dawały jej spokoju. Zawsze starała się zapewnić mu drogie zabawki, dobre jedzenie, modne ubrania. Była gotowa zrobić wszystko, by spełnić jego zachcianki. Jeśli Ilja potrzebował nowego gadżetu, wystarczyło, że powiedział, a ona wiedziała, że jakoś znajdzie pieniądze, choćby miała brać dodatkową pracę.
Oczywiście Ilja wyrósł na samolubnego, nieczułego człowieka i część winy spoczywała na niej. Nigdy nie mówiła mu, jak bardzo jest zmęczona, nigdy nie brała zwolnienia chorobowego i zawsze oddawała mu najlepsze kąski przy stole.
Nic więc dziwnego, że syn nigdy nie zastanawiał się, jaką cenę płaci jego matka za to, żeby w domu były pieniądze. A teraz wstydził się jej i nie chciał sprzątaczki na swoim ślubie.
— Rozumiem — westchnęła gorzko Marina, po czym odwróciła się ku portretowi Ilji wiszącemu na ścianie. — Synku, przez dwadzieścia pięć lat ci pobłażałam, ale tym razem zrobię po swojemu. Wybacz, ale tak musi być.
Wstała z łóżka i wyjęła z szuflady pudełko, w którym trzymała oszczędności. Razem z pieniędzmi na karcie bankowej miała dość na sukienkę, fryzurę i wizytę u kosmetyczki.
Pojawienie się Mariny na ceremonii ślubnej wywołało prawdziwą sensację.
Zawsze wyglądała młodziej niż na swój wiek, a po wizycie w salonie piękności wydawało się, jakby ubyło jej dziesięć lat. Goście, zwłaszcza mężczyźni, ukradkiem rzucali pełne podziwu spojrzenia na blondynkę w eleganckiej niebieskiej sukni. Podczas ceremonii matka, ocierając łzy, podziwiała syna — nagle tak poważnego i nieco zagubionego — oraz jego uroczą młodą żonę. Jakie to było szczęście, że mogła zobaczyć go właśnie takiego. Po ceremonii wszyscy goście składali nowożeńcom życzenia. Ilja cicho przecisnął się przez tłum do matki i wyszeptał:
— Czyli moja prośba nic dla ciebie nie znaczyła? Mam nadzieję, że do restauracji też się nie wybierasz?
— Nie — skinęła głową Marina. — Widziałam już wszystko, co chciałam zobaczyć.
— Dzień dobry! — wykrzyknęła promieniejąca Vika. — Marino Anatoljewno, wygląda pani olśniewająco! Moi rodzice zapraszają panią z nami do restauracji.
— Dziękuję, ale już czas, żebym poszła.
— Już czas? — zaprotestowała Vika. — Ilja, co się dzieje?
— Naprawdę, mamo, dokąd idziesz? To ślub twojego jedynego syna — powiedział Ilja z wymuszonym uśmiechem, zapraszając matkę, żeby dołączyła do nich w restauracji.
Kiedy przyszła kolej na życzenia od rodziców dla nowożeńców, Marina wzięła mikrofon.
— Dzieci, bądźcie szczęśliwe, kochajcie się przez całe życie…
Jej słowa były tak szczere, że goście nagrodzili ją owacją na stojąco. Kiedy schodziła z małej sceny, omal nie wpadła na wysokiego mężczyznę w drogim garniturze. Jego twarz wydała jej się znajoma.
— To niemożliwe — powiedział na głos, zastępując jej drogę. — Mariszka, to ty? Co ty tutaj robisz?
— Maksim? — Marina ledwo mogła uwierzyć własnym oczom.
— Ojciec panny młodej to mój partner biznesowy — zaprosił mnie na ślub. Jaki przystojny syn. — Maksim nerwowo ujął dłoń Mariny. — Może podejdziemy do okna i porozmawiamy? Jesteś sama, bez męża? Ja jestem rozwiedziony od dziesięciu lat i nie mam dzieci.
Rozmawiali przez godzinę. Maksim opowiedział jej, jak jego ojciec, który odwiedził go za granicą, powiedział mu, że Marina znalazła sobie innego mężczyznę i wyjechała z nim do Moskwy. Maksim nie uwierzył ojcu, ale, obawiając się, że upokorzy ukochaną podejrzeniami, chciał najpierw poznać prawdę przez swojego najlepszego przyjaciela. Przyjaciel poszedł do przydrożnej kawiarni, ale nie zastał tam dziewczyny. Właściciel i kelnerki potwierdzili wersję, którą przekazał ojciec.
— Niemal oszalałem z rozpaczy. Zostałem w Anglii jeszcze pół roku, potem wróciłem do Moskwy. Ojciec dostał awans, a później się ożeniłem. Czy byłem szczęśliwy przez te wszystkie lata? Ani przez minutę. Szczęśliwy byłem tylko z tobą, wtedy, za młodu. A ty — jak żyłaś przez ten cały czas?
— Nie rozmawiajmy o przeszłości — zaproponowała Marina. — To przecież wesele. Opowiem ci wszystko później, a teraz chodź, poproś mnie do tańca.
Goście nie mogli oderwać oczu od pięknej pary. Ilja patrzył na matkę, jakby jej nie poznawał. Nagle uświadomił sobie, że jego matka jest bardzo atrakcyjną kobietą, która poświęciła dla niego swoje życie osobiste. Po raz pierwszy Ilja naprawdę poczuł wstyd.
Potem zauważył, że jego matka, idąc pod rękę z bogatym mężczyzną, kieruje się ku wyjściu, więc dogonił ją na ganku.
— Mamo, dokąd idziesz?
— Wychodzę. Tak bardzo tego chciałeś — przypomniała mu.
— Mamo, przepraszam, ale dlaczego wychodzisz z tym mężczyzną?
— Jestem gotowa pójść z nim na koniec świata — wyznała szczerze Marina. — A przy okazji, poznaj go — to twój ojciec, Maksim.
Ilja zamarł, wpatrując się w Marinę z szokiem. Ona umilkła na chwilę, po czym dodała z uśmiechem:
— Tak, wygląda na to, że czeka nas długa rozmowa. Ale nie dziś. Dziś jest święto!