„Moja teściowa postanowiła świętować cudzym kosztem, ale Lena nakryła bardzo wyjątkowy stół”
Lena Korytina zawsze była, jak sama siebie nazywała, „idealną synową”. Tą, która na każde święto przychodzi pierwsza. Nakryć do stołu — dla niej to było nic. Wybrać prezenty, zapakować je, podpisać kartki: „Od Saszy i ode mnie”. Choć Sasza, jej mąż, miał z tymi kartkami tyle wspólnego, co karp z rowerem.
A jej teściowa, Zinaida Markowna — pełna energii jak świeżo odnowiony czołg T-34 — przyzwyczaiła się do tego, że Lenka robi wszystko. Wszystko organizuje. Za wszystko płaci.
Bo „jesteśmy rodziną”.
Bo „ty jesteś taka zdolna, Lenoczka”.
Na początku października Zinaida Markowna oznajmiła:
— Lenoczka, postanowiłam wyprawić swoje urodziny. Skromnie, tylko w rodzinnym gronie.
Lena od razu nabrała podejrzeń. Kiedy teściowa mówiła „skromnie”, zwykle oznaczało to coś wielkiego, drogiego i oczywiście opłaconego przez kogoś innego.
— Ile osób? — zapytała Lena ostrożnie, mieszając barszcz.
— Och, z dwadzieścia, nie więcej. Krewni, sąsiedzi. Może Liuska Kabanowa z mężem. I Tamarka z apteki, oczywiście, ona zawsze…
„Dwadzieścia” — westchnęła Lena w duchu. W tłumaczeniu z języka Zinaidy Markowny oznaczało to „co najmniej trzydzieści”.
— Idziemy do restauracji? — zapytała, choć odpowiedź już znała.
— O Boże, nie! — teściowa aż zamachała rękami. — Jaka restauracja? Tam wszystko jest plastikowe. Bez smaku. Drogo. A ty, Lenoczka, masz złote ręce. Gotujesz lepiej niż niejeden szef kuchni. Prawda, Sasza?
Sasza, siedzący z gazetą, podniósł wzrok.
— Co?
— Mówię, że Lena ma złote ręce!
— Mhm — przytaknął Sasza i znowu zagłębił się w krzyżówkę.
Lena w milczeniu mieszała w garnku.
— Czyli robimy to w domu? — doprecyzowała.
— Oczywiście, że w domu! Jest ciepło. Przytulnie. Swojsko. Nie masz nic przeciwko, prawda, Lenoczka?
Miała. I to bardzo. Bo „w domu” oznaczało kupić produkty, gotować przez trzy dni, nakryć do stołu, uśmiechać się do gości, zmyć górę naczyń i słuchać, jak Zinaida Markowna przyjmuje komplementy:
— Och, jakie to pyszne! Zina, ty jesteś czarodziejką!
A Zinaida Markowna odpowiadała skromnie, z uśmiechem:
— Och, daj spokój, to Lena wszystko zrobiła. Ale przepis jest mój!
— Nie przeszkadza mi to — powiedziała Lena.
Powiedziała to zbyt spokojnie.
Nawet Sasza oderwał wzrok od krzyżówki i spojrzał na żonę. Ale nic nie powiedział. Jak zawsze.
A Lena wyjęła z szuflady stary zeszyt — stary, w niebieskiej ceratowej okładce — i coś w nim zanotowała.
Zinaida Markowna niczego nie zauważyła. Już snuła plany:
— Oczywiście trzeba będzie zrobić pięć albo sześć sałatek. No i oczywiście galaretę. Rybę. Może jesiotra? Umiesz go przyrządzić! I tort, Lenoczka, ten twój Napoleon.
Lena kiwnęła głową. Zanotowała to.
I się uśmiechnęła.
Dziwnym uśmiechem.
Jak ktoś, kto wie coś bardzo ważnego. I na razie milczy.
Dwa dni później Zinaida Markowna zeszła na inspekcję. Jak zwykle nawet wcześniej nie zadzwoniła. Miała klucze — „na wszelki wypadek”.
— Lenoczka, tak sobie pomyślałam… — zaczęła, nawet nie zdejmując płaszcza. — Koniecznie musi być sałatka Mimosa. I winegret też. A jeśli ktoś nie lubi śledzia? Zapisz to.
Lena kiwnęła głową. Zapisała.
— I kup krewetki. Duże. Tamarka z apteki je uwielbia. Ale nie mrożone — świeże, rozumiesz?
— Rozumiem — odpowiedziała Lena równym tonem.
— A Sasza kupi wódkę? Czy znowu ty?
— Zobaczymy.
— No lepiej dopilnuj. Mężczyźni, doprawdy. Kupiłby byle jaki badziew na promocji. — Zinaida Markowna usiadła na brzegu krzesła i wyciągnęła papierosa. — Słuchaj, może upieczesz jeszcze cielęcinę? Widziałam to w telewizji, wyglądało przepięknie.
Lena w milczeniu zaparzyła herbatę. Postawiła ją przed teściową. Usiadła naprzeciwko. Otworzyła zeszyt.
— Czyli tak, sześć sałatek — zaczęła cicho. — Galareta, ryba, cielęcina, krewetki, tort. Zgadza się?
— Tak. I język! Zapomniałam — gotowany język. Z chrzanem.
Lena zanotowała. Starannie. Równym, czytelnym pismem.
Zinaida Markowna zaciągnęła się papierosem i zmrużyła oczy.
— Dlaczego jesteś taka… dziwna?
— Ja? Jestem całkiem normalna.
Teściowa zmarszczyła brwi, ale nic nie powiedziała. Dopijała herbatę i wychodząc, rzuciła przez ramię:
— Dopilnuj, żeby wszystko było na najwyższym poziomie, Lenoczka. Będziemy mieć gości.
Następnego dnia Lena poszła na targ. Chodziła długo, nie spiesząc się. Wybierała wszystko, dotykała, wąchała. Ciotka Kława, znajoma sprzedawczyni ryb, puściła do niej oko.
— Czemu taka zamyślona, Lenusz?
— Urodziny teściowej — wyjaśniła Lena.
— Ooo. Masz moje szczere współczucie. Daj zgadnąć — znowu wszystko na twojej głowie?
— Mhm.
— Trzymaj się, kochana. My, kobiety, umiemy znosić wiele.
Lena spojrzała na śledzie. Tłuste, srebrzyste, piękne.
— A jeśli nie chcę znosić? — zapytała nagle.
Sprzedawczyni spojrzała na Lenę z zainteresowaniem.
— Coś knujesz, co?
— Być może — uśmiechnęła się Lena. I kupiła dokładnie tyle śledzia, ile potrzebowała. Ani grama więcej.
Krewetek nie kupiła wcale.
Ani cielęciny.
Zamiast tego wzięła kaszę gryczaną. Ziemniaki. Marchew. Cebulę.
Tego wieczoru, kiedy Sasza wrócił z pracy, był zdziwiony.
— Dlaczego wszystko wygląda tak skromnie? Nie szykujesz urodzin?
— Szykuję — potwierdziła Lena.
— A gdzie delicje?
— Będą delicje.
Sasza podrapał się po głowie. Chciał o coś jeszcze zapytać, ale żona wróciła do kuchenki i uznał, że lepiej się nie wtrącać. Mężczyźni już tacy są: jeśli kobieta jednocześnie milczy i się uśmiecha, lepiej niczego nie dotykać.
Wkrótce Zinaida Markowna znowu się pojawiła.
I od razu ruszyła do lodówki:
— Co to ma być? Gdzie są zapasy?…
Lena Korytina zawsze była tym, co nazywa się „wzorową synową”. Tą, która na każde święto przychodzi pierwsza. Tą, która potrafi bez mrugnięcia okiem przygotować ucztę. Tą, która wybiera prezenty, pakuje je, podpisuje kartki: „Od Saszy i ode mnie”. Choć Sasza, jej mąż, miał z tymi kartkami tyle wspólnego, co karp z rowerem.
A jej teściowa, Zinaida Markowna — energiczna jak świeżo naprawiony czołg T-34 — od dawna przywykła do tego, że Lena o wszystko dba. Wszystko organizuje. Za wszystko płaci.
Bo „jesteśmy rodziną”.
Bo „ty jesteś taka zdolna, Lenoczka”.
Na początku października Zinaida Markowna oznajmiła:
— Lenoczka, postanowiłam uczcić swoje urodziny. Skromnie, tylko w gronie rodziny.
Lena od razu stała się podejrzliwa. Kiedy teściowa mówiła „skromnie”, zazwyczaj oznaczało to coś wystawnego, drogiego i naturalnie opłaconego przez kogoś innego.
— Ile osób? — zapytała ostrożnie Lena, mieszając barszcz.
— Och, z dwadzieścia, nie więcej. Bliscy, sąsiedzi. Może Liuska Kabanowa z mężem. I Tamarka z apteki, ona zawsze…
Dwadzieścia — westchnęła Lena w duchu. W języku Zinaidy Markowny oznaczało to co najmniej trzydzieści.
— Idziemy do restauracji? — zapytała, choć z góry znała odpowiedź.
— Ależ skąd! — teściowa machnęła ręką. — Jaka restauracja? Tam wszystko jest sztuczne. Bez smaku. Drogo. A ty, Lenoczka, masz złote ręce. Gotujesz lepiej niż jakikolwiek szef kuchni. Prawda, Sasza?
Sasza, który czytał gazetę, podniósł wzrok.
— Co?
— Mówię, że Lena ma złote ręce!
— Oczywiście — przytaknął Sasza i znów zagłębił się w krzyżówkę.
Lena w milczeniu mieszała w garnku.
— Czyli robimy to w domu? — doprecyzowała.
— Oczywiście, w domu! Jest ciepło. Przytulnie. Prawdziwie. Lenoczka, przecież ci to nie przeszkadza, prawda?
W rzeczywistości przeszkadzało jej to. Bardzo. Bo „w domu” oznaczało kupić wszystkie produkty, gotować przez trzy dni, nakryć do stołu, uśmiechać się do gości, zmywać górę naczyń i słuchać, jak Zinaida Markowna odbiera komplementy:
— Och, jakie to pyszne! Zina, jesteś wróżką!
A Zinaida Markowna, skromnie, z lekkim uśmiechem:
— Och, nic takiego, to Lenoczka wszystko zrobiła. Ale przepis jest mój!
— Nie przeszkadza mi to — powiedziała Lena.
Powiedziała to zbyt spokojnie.
Sasza nawet oderwał wzrok od krzyżówki i rzucił spojrzenie na żonę. Ale nic nie powiedział. Jak zawsze.
Lena wyjęła z szuflady stary zeszyt w niebieskiej ceratowej okładce i coś zanotowała.
Zinaida Markowna niczego nie zauważyła. Już robiła plany:
— Potrzebować będziemy oczywiście pięciu albo sześciu sałatek. Galarety, rzecz jasna. Ryby. Może jesiotra? Umiesz go przyrządzić! I tort, Lenoczka, tort Napoleon, taki jak robisz.
Lena kiwnęła głową. Zanotowała.
I się uśmiechnęła.
Dziwnym uśmiechem.
Jak ktoś, kto wie coś bardzo ważnego i na razie woli milczeć.
Dwa dni później Zinaida Markowna wpadła na inspekcję. Oczywiście bez uprzedzenia. Miała klucze — „na wszelki wypadek”.
— Lenoczka, pomyślałam… — zaczęła, nawet nie zdejmując płaszcza. — Koniecznie potrzebujemy sałatki Mimosa. I winegretu. A jeśli ktoś nie lubi śledzia? Zapisz to.
Lena kiwnęła głową. Zapisała.
— I kup krewetki. Duże. Tamarka z apteki je uwielbia. Ale nie mrożone — świeże, rozumiesz?
— Rozumiem — odpowiedziała Lena spokojnie.
— A Sasza kupi wódkę? Czy znowu spada to na ciebie?
— Zobaczymy.
— Lepiej dopilnuj. Mężczyźni, naprawdę. Kupią jakieś byle świństwo na promocji. — Zinaida Markowna usiadła na brzegu krzesła i wyciągnęła papierosa. — Słuchaj, może jeszcze pieczona cielęcina? Widziałam w telewizji — wyglądało przepięknie.
Lena w milczeniu zrobiła herbatę. Postawiła filiżankę przed teściową. Usiadła naprzeciwko. Otworzyła zeszyt.
— Czyli sześć sałatek — zaczęła cicho. — Galareta, ryba, cielęcina, krewetki, tort. Dobrze?
— Tak. I język! Zapomniałam — gotowany język. Z chrzanem.
Lena zanotowała. Starannie. Równym pismem.
Zinaida Markowna zaciągnęła się papierosem i zmrużyła oczy.
— Dlaczego jesteś taka… dziwna?
— Ja? Nic mi nie jest.
Teściowa zmarszczyła brwi, ale nic nie powiedziała. Dopila herbatę i wychodząc, rzuciła przez ramię:
— Dopilnuj, żeby wszystko było idealne, Lenoczka. Goście już w drodze.
Następnego dnia Lena poszła na targ. Chodziła tam długo, bez pośpiechu. Oglądała, dotykała, wąchała wszystko. Ciotka Kława, która sprzedawała śledzie i znała ją dobrze, puściła do niej oko.
— Czemu taka zamyślona, Lenusz?
— Urodziny teściowej — wyjaśniła Lena.
— Ooo. Moje kondolencje. Daj zgadnąć — znowu wszystko na twojej głowie?
— Tak.
— Trzymaj się, kochana. My, kobiety, jesteśmy cierpliwe.
Lena spojrzała na śledzia. Tłustego, srebrzystego, pięknego.
— A jeśli ja nie chcę być cierpliwa? — zapytała nagle.
Sprzedawczyni spojrzała na nią z zainteresowaniem.
— Szykujesz coś?
— Być może — uśmiechnęła się Lena. I kupiła dokładnie tyle śledzia, ile potrzebowała. Ani trochę więcej.
Krewetek nie kupiła wcale.
Ani cielęciny.
Zamiast tego kupiła kaszę gryczaną. Ziemniaki. Marchew. Cebulę.
Tego wieczoru, gdy Sasza wrócił z pracy, wyglądał na zdziwionego.
— Dlaczego wszystko jest takie skromne? Nie przygotowujesz urodzin?
— Przygotowuję — potwierdziła Lena.
— Gdzie są rarytasy?
— Będą rarytasy.
Sasza podrapał się po głowie. Chciał dopytać, ale żona wróciła do kuchenki i uznał, że lepiej się nie wtrącać. Mężczyźni już tacy są: jeśli kobieta milczy i jednocześnie się uśmiecha, lepiej się nie mieszać.
Wkrótce Zinaida Markowna znów się pojawiła.
I skierowała się prosto do lodówki.
— Co to jest? Gdzie jest jedzenie?
— W lodówce.
— Widzę, że w lodówce! Pytam — gdzie jest jesiotr? Gdzie są krewetki?
— Nie kupiłam ich.
— Jak to, nie kupiłaś?!
Lena wytarła ręce o ściereczkę. Spojrzała na teściową. Spokojnie. Bardzo spokojnie.
— Zinaido Markowno, stół będzie. Dobry stół. Ale wyjątkowy.
— Jak to wyjątkowy?! — oburzyła się teściowa. — Żartujesz sobie ze mnie? Przecież ci mówiłam, co ma być!
— Wydawałaś polecenia — poprawiła ją łagodnie Lena.
Zinaida Markowna pobladła.
— Jak ty śmiesz?!
— Nic nadzwyczajnego — powiedziała Lena, stawiając czajnik na stole. — Urodziny będą. Goście będą. Jedzenie będzie. Wszystko będzie. Po prostu inaczej.
— Co to znaczy: inaczej?!
Ale Lena już odwróciła się do okna.
Na kuchennym stole leżał otwarty zeszyt, na jednej ze stron.
Zinaida Markowna przeczytała to, co było tam zapisane drobnym pismem. Z trudem przełknęła ślinę. Odwróciła się, wyszła i trzasnęła drzwiami tak mocno, że szyby zadrżały.
Lena usiadła na taborecie i pomyślała: To się zaczyna.
I z jakiegoś powodu się uśmiechnęła.
Lena nakryła do stołu. Bez pośpiechu. Biały obrus — czysty, wyprasowany. Talerze — proste, ale bez wyszczerbień. Widelce i łyżki wypolerowane na połysk.
Sasza krążył po korytarzu jak niedźwiedź przed snem zimowym.
— Len, jesteś pewna, że jedzenia wystarczy?
— Sasza — Lena odwróciła się do niego — dziś jesteś albo ze mną, albo idziesz do swojej matki. Wybieraj.
Zatrzymał się. Chwilę milczał. Potem kiwnął głową.
— Z tobą.
Jako pierwsi przyszli sąsiedzi, Pietrowowie. Potem zaczęli schodzić się krewni: siostra Zinaidy Markowny, siostrzenice i siostrzeńcy, kilka dalszych ciotek. Liuska Kabanowa wpadła z ogromnym bukietem i chytrym uśmiechem, jakby mówiła: no, pokaż, co tam wymyśliłaś, spryciulo.
Tamarka z apteki nie przestawała rozglądać się po stole, najwyraźniej szukając krewetek.
A Zinaida Markowna siedziała na końcu stołu jak królowa na tronie. W nowej bordowej sukni, z lakierowaną fryzurą tak sztywną, że można by w nią wbijać gwoździe.
Goście zajęli miejsca. Rozmowy ruszyły. Sasza rozlał wódkę. Lena przyniosła sałatki.
I wtedy wszystko się zaczęło.
Na stole stały: winegret, śledź pod pierzynką, kiszone ogórki, kapusta kiszona. Na ciepło: ziemniaki z grzybami, kasza gryczana, duszony kurczak. Wszystko proste. Ale smaczne.
Najważniejsze jednak było to, że obok każdego dania stała mała karteczka. Ładna, z grubego papieru, z pozłacanymi literami.
Liuska Kabanowa pierwsza chwyciła jedną z nich.
— A co to ma znaczyć?
Przeczytała na głos:
— „Winegret — trzy godziny pracy. Ugotować warzywa, pokroić, doprawić. Koszt składników — 450 rubli. Wartość czasu — bezcenna.”
Zapadła cisza.
Ktoś zachichotał. Ktoś zakrztusił się wódką.
Tamarka z apteki wzięła następną karteczkę.
— „Śledź pod pierzynką — klasyka. Cztery godziny, żeby złożyć go jak należy. Miłości nie mierzy się pieniędzmi, ale pracy już tak.”
Zinaida Markowna zrobiła się purpurowa. Naprawdę purpurowa — od razu z bieli do buraczkowej czerwieni, bez żadnych odcieni pośrednich.
— Co to za cyrk?! — wydusiła przez zaciśnięte zęby.
Lena stała przy stole. Spokojna. Bez cienia zdenerwowania.
— To nie cyrk, Zinaido Markowno — powiedziała spokojnie, ale na tyle głośno, by wszyscy słyszeli. — To prawda.
— Jaka prawda?!
— Twoja. — Lena wzięła główną dużą kartę, tę z grubymi literami, i przeczytała na głos: — „Organizacja przyjęcia — trzy dni przygotowań, osiem godzin zakupów, dwanaście godzin gotowania, cztery godziny nakrywania stołu. Osobisty czas Leny Korytinej. Który przez trzydzieści lat był uznawany za darmowy i niewyczerpalny.”
Goście milczeli. Niektórzy patrzyli w talerze. Inni w okno. Pietrow, sąsiad, nagle kaszlnął i mruknął:
— No… tak. To prawda.
Zinaida Markowna wstała.
— Jak ty śmiesz?! Przy gościach! W moje urodziny!
— W twoje urodziny — zgodziła się spokojnie Lena — na mój koszt. Jak zawsze.
— Ja cię nigdy do niczego nie zmuszałam! Sama to robiłaś!
— Milczałam — poprawiła ją Lena. — To nie to samo, co chcieć.
Teściowa gwałtownie odwróciła się do Saszy.
— Sasza! Słyszysz, co mówi twoja żona?!
Liuska Kabanowa poruszyła się niespokojnie na krześle i nagle powiedziała:
— Daj spokój, Zina. Lena ma rację. Wszyscy przywykliśmy, że ktoś robi za nas wszystko. A potem dziwimy się, kiedy ta osoba pęka.
Tamarka z apteki też przytaknęła.
— U mnie tak samo. Co Nowy Rok gotuję sama. Mąż myśli, że jedzenie samo pojawia się w lodówce.
Odezwał się ktoś jeszcze.
Zinaida Markowna stała czerwona jak flaga i milczała. Po raz pierwszy w życiu — milczała.
A Lena wzięła dzbanek kompotu, nalała do szklanek i powiedziała cicho:
— Urodziny trwają dalej. Częstujcie się. Wszystko zostało przygotowane z troską. Teraz już wiecie, przez kogo.
I usiadła przy stole.
Goście spojrzeli po sobie z zakłopotaniem. Potem ktoś nałożył sobie winegret. Ktoś inny sięgnął po śledzia.
Pietrow podniósł kieliszek.
— No cóż, za Zinaidę Markownę. I za Lenę. Za obie.
Wypili. W milczeniu.
A Zinaida Markowna powoli z powrotem usiadła. Wzięła widelec. Nadziała śledzia.
Przeżuła.
I potem, ku powszechnemu zaskoczeniu, powiedziała chrapliwym głosem:
— To jest pyszne.
I tyle.
Ale Lena zrozumiała: to była kapitulacja.
Urodziny trwały dalej. Dziwne, oczywiście, ale trwały.
Goście jedli powoli, z nowym rodzajem ostrożności.
Liuska Kabanowa nagle wstała i spojrzawszy na Lenę, powiedziała:
— Dziękuję za ten stół. Naprawdę. Ja też od trzydziestu lat zajeżdżam się dla wszystkich i nikt mi nigdy nie mówi dziękuję.
— Ale ja mówię! — zaprotestował jej mąż.
— Od niechcenia — odparła Liuska. — A trzeba mówić jak należy. O tak. — Odwróciła się do Leny. — Dziękuję, Lenoczko. Naprawdę.
Tamarka z apteki dodała:
— I zgadzam się. Jest pysznie.
Pozostali przytaknęli. Ktoś mruknął: „Tak, naprawdę.” Ktoś uniósł kieliszek.
Zinaida Markowna siedziała cicho. Jadła kaszę małymi porcjami, żuła wolno, zamyślona. Jej twarz stopniowo przestawała być purpurowa i wracała do normy — zwykłej twarzy zmęczonej starszej kobiety.
Tego wieczoru, kiedy ostatni gość wyszedł, a drzwi zamknęły się za nim, Sasza objął żonę od tyłu i oparł czoło o jej ramię.
— Dobrze zrobiłaś.
— Jestem zmęczona — przyznała Lena.
— Wiem. Ale dobrze zrobiłaś.
Stali tak na środku pokoju, pośród resztek tej prostej, uczciwej kolacji, a na stole wciąż leżały te same karteczki.
Nagle Lena się roześmiała. Cicho. Ze zmęczenia, z ulgi i jeszcze z czegoś.
A potem schowała karteczki do pudełka i odłożyła je na półkę — na pamiątkę dnia, w którym po raz pierwszy od wielu lat przestała czuć się wykorzystywana.