Olga Siergiejewna poprawiła obrus i obejrzała stół. Ważny moment. Okrągła liczba — pięćdziesiąt pięć. Wazon z goździkami, ciepła sałatka, „śledź pod pierzynką”, jej słynne roladki z bakłażana. Barszcz pyrkał na kuchence; Timur zawsze się krzywił, mówiąc, że wszystko, co nie ma mięsa, „nie jest jedzeniem”, nawet jeśli mięso w środku było. Jak uczennica czekała na dzwonek do drzwi i na ten słynny „cud”, o którym mówił od dwóch tygodni: „Będzie prezent, który zapamiętasz na długo”. Jeśli to byłby pierścionek — wtedy wreszcie nie byłaby już „konkubiną”. Nie potrzebowała kartki z życzeniami; chciała statusu. Po głośnym rozwodzie sprzed dziesięciu lat zbyt dobrze wiedziała, że „faktyczna żona” nie jest nikim w żadnym formularzu. Nie wpuszczą cię na blok operacyjny, jesteś ostatnia w kolejce do spadku, twoje słowo nic nie znaczy. A ona nie miała już dwudziestu pięciu lat. Nie chciała romansu, lecz spokoju, prawa, swojego miejsca obok mężczyzny, który nazwie ją żoną, a nie „Olgą Siergiejewną, kobietą, z którą mieszkam”.
Rozległ się dzwonek. Na progu stali Artiom i Nika, z pudełkami i kwiatami w rękach.
— Mamo, wszystkiego najlepszego — Artiom objął ją krótko i mocno.
Wysoki, trzydziestodwuletni inżynier uruchomień w fabryce sprzętu medycznego. Siedem lat pracy bez narzekania i marudzenia, jak jego ojciec w najlepszych latach.
— Nika powiedziała, że święto bez tartaletek to nie święto.
— To nie święto bez tartaletek — uśmiechnęła się Nika, zdejmując buty.
Szczupła, dwudziestosześcioletnia kobieta, nauczycielka w szkole podstawowej, od dwóch lat mężatka. Biegała na obcasach tak zręcznie, jak dzieci podczas przerwy.
— Olga Siergiejewna, gdzie są miseczki? Zaraz wszystko ułożę w mgnieniu oka. I nastawię czajnik, dobrze?
— Dziękuję… prawa półka.
Nika zdążyła już zawiązać fartuch, sprawnie posiekać zioła, podgrzać kurczaka, wyjąć chleb i sprawdzić świece. Nie udawała — było widać, że naprawdę zależy jej na tym, by odciążyć teściową.
— Artiom — powiedziała Olga — jak tam w pracy? Nie przesadzasz?
— Nasz kraj jest w trybie oszczędzania — machnął ręką. — Śpimy prawie przy maszynach. Nie martw się. O, cześć, Timur.
Timur wyszedł z pokoju, gdzie siedział z telefonem. Czterdziestoletni, szczupły, z modną fryzurą, kolczykiem w uchu i nowymi sneakersami. Zawsze trzymał się „z boku”: rzekomy „pan domu”, który nie ma nic do roboty w kuchni, „głowa rodziny” w salonie. W rzeczywistości grał na telefonie i komentował ruchy innych.
— Znowu te twoje dania jak ze szkolnej stołówki — wskazał na sałatki. — Olga, nie kręć się tak. Podaj, potem posprzątamy. Jestem głodny.
— Timur, pomóż chociaż zanieść talerze — powiedziała cicho Nika.
— U nas obowiązuje podział pracy — uśmiechnął się teatralnie. — Ja, że tak powiem, witam gości.
Olga próbowała się uśmiechnąć, ale jej wzrok zatrzymał się na drzwiach wejściowych: w progu, nie zdejmując butów, pojawiła się Diana Abramowna. Płaszcz w kratę, jaskrawa szminka, jej słynna „torba na wszystko” niczym rząd medali. Była fryzjerka, obecnie emerytka, dumna z tego, że „zawsze jest aktywna”. Przyszła na jubileusz konkubiny jak na inspekcję — nie mogła przecież pozwolić, by „interes stulecia” odbył się bez niej.
— No i jestem — omiotła pokój wzrokiem, oceniła stół i skrzywiła się na widok goździków. — Wszystkiego najlepszego, Oleńko. Nie mogłam nie przyjść. Trzeba wspierać mojego chłopca w takim dniu.
— Dziękuję, wejdź.
Przy stole zrobiło się gwarno. Artiom żartował, delikatnie drażnił się z żoną — akurat tyle, by ją rozśmieszyć, ale nie urazić.
— Nika, ostrożnie — powiedział, wskazując na tartaletki. — Będziesz musiała spalać je na siłowni aż do lipca.
— Na jakiej linii? — Diana nie zrozumiała.
— W szkole. Więcej kalorii, więcej przysiadów — mrugnął do niej.
Nika parsknęła śmiechem:
— To przestań podsuwać mi pod rękę tę „górę majonezu”.
— Pasujecie do siebie — powiedziała Olga, patrząc na nich z czułością.
Timur stał lekko z boku, niczym reżyser szykujący się do ogłoszenia punktu kulminacyjnego. Stuknął widelcem o kieliszek.
— A więc — wstał, udając podniosłość — czas na prezent.
Olga nawet nie drgnęła. W jej głowie pojawił się krótki film: wyciąga aksamitne pudełeczko, żartem zdejmuje prosty pierścionek z breloka, klęka… Nie usłyszała nawet, jak Artiom cicho szepnął do Niki:
— Przytrzymaj mamę, gdyby co.
Nie wierzył w Timura; to było oczywiste. Ale dla swojej matki miał nadzieję na cud. Nawet jeśli dorośli mężczyźni rzadko wierzą w cuda.
Przedłużając pauzę, Timur wyjął z torby bezkształtną masę. Sukienkę. Połyskującą szaro-oliwkowo, z gęstej „oddychającej” dzianiny, z kołnierzem wodospadem, opuszczonym ramieniem, długością do połowy łydki i krojem stworzonym „żeby ukrywać”. Przy metce wisiała wielka etykieta „-70%”.
— Długo wybieraliśmy — przytaknęła Diana Abramowna. — Spójrz na kolor — praktyczny. Jak czymś zachlapiesz, nie będzie widać. A materiał — wiskoza, nie żadna syntetyka — bezceremonialnie przesunęła dłonią po dzianinie, po czym zerknęła na cenę. — I najważniejsze — jaka okazja. Z „gold card” wyszło tylko dwa tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt. Sama to wynegocjowałam, wiesz. Sklep nazywa się Lady-Comfort. Idealna dla twojego wieku.
Nika znieruchomiała. Artiom podniósł kieliszek i na sekundę ukrył za nim twarz. Olga zbladła. Jej pierścionek rozpłynął się jak miraż. Przed sobą widziała tylko miękką tkaninę, odciętą talię i słowo „wiek”. Jakby obca ręka popchnęła ją do odpowiedzi:
— Dziękuję. Bardzo… przydatne.
— Mogłaś okazać trochę więcej entuzjazmu — natychmiast odparła Diana. — Mężczyźni nie robią takich prezentów codziennie. Powiedz jej, Timur.
— Olga, nie psuj atmosfery — prychnął Timur. — Postarałem się.
Artiom spojrzał na matkę.
— Mamo, przejdźmy do deseru — powiedział szybko, jakby chciał skrócić tę scenę.
Kiedy goście wyszli, Olga starannie powiesiła sukienkę w szafie — z obcym sobie nawykiem porządkowania. Timur nie wytrzymał.
— Jesteś niewdzięczna. Mogłaś chociaż ją przymierzyć. Normalne kobiety rzucałyby się za coś takiego na szyję.
— Liczyłam na oświadczyny — odpowiedziała spokojnie. — Sam powiedziałeś: „Zapamiętasz to na długo”.
— A co zmieniają pieczątki? — powiedział. — Mieszkamy razem, nie? Mnie to pasuje. Tobie też powinno pasować. Pieczątka to kolejka w urzędzie i podział przy rozwodzie. Chcesz potem dzielić talerze? Ja nie. Poza tym moja była nadal mnie nęka. Nie chcę mieszać się w cudze sądy.
— Wygodne — powiedziała Olga. — Wszystko dla ciebie.
— Nie zaczynaj.
Nie zaczynała. Zapamiętywała.
Miesiąc później w fabryce Artioma zaczęły się „optymalizacje”. Dział zmniejszono o połowę, a on przeszedł na pół etatu. Wypłaty się opóźniały, premie obcięto, dodatkowych zleceń zakazano. Ich wynajmowane dwupokojowe mieszkanie robiło się ciasne — nie tylko fizycznie, lecz także finansowo.
— Mamo, damy radę — powiedział, choć jego wzrok zdradzał obliczenia. — Nika jest waleczna, bierze dodatkowe godziny w świetlicy po lekcjach, ale to grosze.
Olga otworzyła aplikację i przelała mu znaczną sumę. Zrobiła to nocą — wpłacając gotówkę na kartę i prosząc syna, żeby nic nie mówił: Timur sprawdzał jej wydatki pod pretekstem „wspólnego planowania budżetu”, a każdy przelew do syna zamieniał się w kazanie.
Mimo wszystko Timur coś wyczuł.
— Powiedziałem: nie pomagamy dorosłemu facetowi — oznajmił rano. — Niech sobie radzi. Czy my jesteśmy jego sponsorami? Mamy własne cele. Chcę w najbliższych miesiącach kupić samochód, pamiętasz? Dla „mamy” trzeba większy, żeby było jej wygodnie. Pieniądze są wspólne. Nie podbieraj z nich.
— To moje pieniądze, Timur — powiedziała uparcie. — I mój syn. Ja się tym zajmę.
— Mieszkasz ze mną, więc decydujemy razem — zacisnął usta w wąską linię.
Olga skinęła głową i tego samego wieczoru znów wypłaciła gotówkę. Przelewy dalej szły „po cichu”.
Kiedy Artiom powiedział: „Nika jest w ciąży”, Olga usiadła i na sekundę zamknęła oczy. Nie miała odpowiednich słów — tylko proste szczęście.
— Mój Boże — powiedziała cicho. — Dziękuję. Pomogę, jak tylko będę mogła.
— Gratulacje — rzucił chłodno Timur. — Ale od razu się umówmy: cudze rodziny nie są naszym problemem. Nie będę finansował ich wózków i pieluch. Musimy myśleć o sobie. I nie chcę hałasu w domu.
— To moje wnuczę — odpowiedziała Olga. — A tutaj jest mój dom.
— Dom? Na razie to mieszkanie, w którym ja żyję — przypomniał jej sucho. — Nie rozpędzaj się.
Kilka dni później Timur wrócił bardzo z siebie zadowolony, jak po udanym połowie:
— Nowina! Mama sprzedała mieszkanie. W samą porę. Pieniądze ma w ręku. Trzeba nam samochodu. Od dawna mam na oku crossovera, wysokiego. Idealny na dojazdy na daczę i do szpitala.
— Sprzedała mieszkanie? — Olga zesztywniała. — Dlaczego?
— Bo tak. Lokaty nie są dla nas. Stal na kołach — to jest konkret. A tak przy okazji, gdzie są klucze do domu po twojej babci? Nie znalazłem ich w szufladzie. Mama i ja uważamy, że powinna się tam wprowadzić. Świeże powietrze, ogródek. A my będziemy niedaleko, będziemy dojeżdżać — logiczne.
Usta Olgi nagle wyschły. Dom babci, czterdzieści minut pociągiem — jabłonie, lipa, ganek, na którym siadała z książką jako nastolatka. Dom, który babcia zostawiła jej, nie Timurowi. Dom, który Olga już w myślach obiecała Artiomowi: przestrzeń, czyste powietrze; matce dziecka łatwiej byłoby przejść ciążę.
— Klucze ma Artiom — powiedziała spokojnie. — Dom jest dla nich. Niedługo będą mieli dziecko; potrzebują więcej miejsca. Rozmawiałam o tym z babcią jeszcze za jej życia.
— Dlaczego mnie nie zapytałaś? — wybuchnął Timur. — Kim ja tu jestem, meblem? Wszystko decydujemy razem. Pamiętasz, kto jest mężczyzną w tym domu? Mama i ja mieliśmy już plany.
— Timur, nie jesteś moim mężem — powiedziała. — Kupuj, co chcesz, proszę bardzo. Mój dom — moja decyzja. A skoro twoja rodzina chciała sprzedać mieszkanie, to teraz zdecydujcie, gdzie będziecie mieszkać. Ale do domu babci nie pójdziecie. O tym nie ma dyskusji.
W głowie wrócił jej głos Żanny. Przyjaciółka mówiła jej to już w pierwszym roku, kiedy Timur wprowadził się do Olgi z czterema torbami zakupowymi i dwoma kartonami:
— Uważaj, Olya. On jest wygodnicki. Ale wygodny nie znaczy niezawodny. Będzie się do ciebie dopasowywał tylko do chwili, aż zrozumie, że może żyć na twój koszt. Nie zapisuj niczego na niego. To oportunista.
Olga zbywała wtedy temat żartem. Bała się zostać sama, a Timur wydawał się lekarstwem na samotność. To lekarstwo okazało się marnym zamiennikiem.
— W takim razie mama zostanie z nami — krzyknął Timur. — Jest pokój. Nie ma dokąd iść. Nie jesteśmy zwierzętami.
— Nie — powiedziała Olga. — Nie w moim mieszkaniu.
— Ty jesteś potworem? — wrzasnął. — Chcesz wyrzucić starszą kobietę na ulicę? Wstyd mi za ciebie. Sąsiedzi będą nas wytykać palcami.
Odwróciła się i poszła do sypialni. Bez dyskusji. Wyciągnęła spod łóżka walizkę Timura — tę, z którą „stopniowo” wprowadził się trzy lata wcześniej. Składała koszule, sneakersy, ładowarki, czapki z daszkiem, kolekcję tanich wód kolońskich, stare paragony. Nawet nie próbowała podnieść kartonu z ciężarkami — będzie mógł po niego wrócić. Kotek patrzył na nią z logo jednej z toreb. W kuchni Timur dzwonił do matki, a lampa telefonu migała tak, jakby mogła w czymś pomóc. Próbował naciskać słowami:
— Nie słuchasz! Pomyśl. Mama jest przeziębiona. Potrzebuje opieki. Poczekaj trochę. Potem zobaczymy.
Liczył, że w końcu ustąpi. Tak zawsze bywało.
Mijały godziny. W końcu w przedpokoju stały dwa worki podróżne, walizka i cztery torby zakupowe. Diana Artiomowna przekroczyła próg i, zaskoczona widokiem rzeczy, wciągnęła do środka własną walizkę.
Olga zadzwoniła do Artioma i celowo włączyła głośnik — żeby oboje usłyszeli jej słowa.
— Synu, posłuchaj mnie. Dom jest twój. Bierz go. Wprowadźcie się. Pomogę, jak będę mogła — powiedziała.
— Mamo — głos Artioma natychmiast się rozjaśnił, choć nadal panował nad sobą. — Dziękuję. Nie masz pojęcia, jak bardzo nas to ratuje.
— Wiem — odpowiedziała.
— Olga Siergiejewna — Nika nie mogła się powstrzymać — płaczę ze szczęścia. Dziękuję. Będziemy o wszystko dbać… Już zaczęliśmy sprzątać kuchnię, umyję okna, Artiom zamontuje półki. Nie zawiedziemy pani.
— Mieszkajcie tam — powiedziała Olga. — To dom babci. Jest dla was.
Diana stała przy drzwiach z trzema torbami, czekając, aż czwarta zostanie wyniesiona.
— Co to za cyrk? — zażądała wyjaśnień. — Sprzedaję mieszkanie, a ty wystawiasz mnie pod płot? Traktowałam cię jak córkę, Olga… Kochałam cię. A ty…
— Diano Abramowno — powiedziała Olga spokojnie, otwierając drzwi wejściowe — myli pani naszą relację z koszykiem konsumpcyjnym.
Timur rzucił się do walizki.
— To niby dokąd mamy iść?
Zrozumiał, że to nie teatr, kiedy Olga wystawiła ostatnią torbę na klatkę schodową i postawiła obok jego sneakersy.
— Nalegałeś na sprzedaż mieszkania. Jesteś dorosły. Weź odpowiedzialność. Gdzie będziesz mieszkał, to twój problem, nie mój — powiedziała. — Nie jesteś moim mężem.
W tym momencie na półpiętrze pojawiła się Zina — sąsiadka z piątego piętra, w krzykliwym szlafroku i ze spojrzeniem spod oka, które potrafiło przywołać do porządku każdego domowego cwaniaka. Nie trzeba było jej wołać. Mieszkała naprzeciwko i przez ostatnie dziesięć lat słyszała wszystko, co działo się na klatce.
— Posiedzę sobie trochę — oznajmiła Zina, siadając na stołku, który pojawił się jak za sprawą magii. — Z otwartymi oczami. Na wypadek gdyby telewizor postanowił sam wyjść.
Diana przyłożyła rękę do serca.
— Och, źle się czuję. To koniec, ciśnienie. Serce mnie kłuje. Zaraz zemdleję.
— Chwileczkę — powiedziała Olga, biorąc z apteczki w przedpokoju amoniak i zwilżając nim trochę waty.
Przytrzymała go Dianie pod nosem. Diana podskoczyła, wciągnęła powietrze i otworzyła oczy, nagle znacznie bardziej przytomna.
— Widzę, że żyje pani — powiedziała Olga. — Nie wzywam karetki. Brak ostrych objawów.
— Wiedźma — syknęła Diana. — Obyś…
— Nie rób tego — przerwała jej Zina. — Nie pluje się na cudzą wycieraczkę. Tu są twoje torby.
Timur jeszcze raz czy dwa próbował „przekonać” Olgę — najpierw obietnicami, potem wyrzutami:
— Naprawię to, słyszysz? Kupię pierścionek, jeśli tego chcesz. Nie kompromituj mnie. Pomyślmy. Mam tylko jedną matkę. Jesteś okrutna. Kto ci poda szklankę wody na starość?
— Zadaj to pytanie tym, którzy sprzedają mieszkania starszych osób, żeby kupić crossovery — odpowiedziała.
W jej głosie nie było histerii — tylko jasność.
Drzwi się zamknęły. Kółka walizki zaskrobały po korytarzu. Diana mamrotała coś o „niewdzięcznikach”, Timur szepnął: „Pożałujesz tego”, a potem zamilkł. Olga poczuła dreszcz; palce jej drżały, ale nie sięgnęła po walerianę. Zina przyniosła szklankę wody.
— Dobrze zrobiłaś — powiedziała sąsiadka. — Najwyższy czas. Obserwowałam tego twojego „chłopca”. On kocha tylko to, co hałasuje i błyszczy.
— Dziękuję, Zina.
— Nie dziękuj mnie — podziękuj sobie. Wytrzymałaś.
Kiedy w mieszkaniu zrobiło się cicho, Olga usiadła na krześle. Nie bała się ciszy — bała się pustki, w której zamiast słów były tylko cudze oszczędzanie na serwetkach i plany wobec twojego majątku. Przyłapała się na myśli: „Nie będzie już mężczyzn”. Nie dlatego, że „nie była już pożądana”, ale dlatego, że nie musiała nikomu udowadniać, że jest „tak dobra jak żona”. Miała dość udawania rodziny, która nigdy nie istniała. Chroniła swój spokój.
Zadzwonił telefon. Artiom.
— Mamo, jestem tutaj. Prawie wszystko posprzątaliśmy. Nika znalazła kubki z żółtymi stokrotkami — mówi, że będą na „świąteczne dni”. Wzmocniłem półkę w kuchni, dokręciłem kran — trochę ciekł. Dobrze nam tutaj. Łatwo się oddycha. Dziękuję.
W jego słowach było coś więcej niż wdzięczność — była pewność.
— Mieszkaj tam, synu — powiedziała Olga. — Niech wnuczę dorasta w tym domu. Jutro przywiozę zasłony i pościel. Zobaczę, co trzeba naprawić.
Nika wzięła telefon:
— Olga Siergiejewna, uratowała nam pani życie. Jakby ktoś zdjął mi ciężar z ramion… — urwała. — Przepraszam. Nie chciałam brzmieć dramatycznie. Po prostu jestem szczęśliwa. Widzieliśmy tu jabłonie. Nauczę się robić pani ciasto, to z dżemem. I zaprosimy panią na herbatę. Dziękuję.
— Nika — powiedziała Olga — nie nauczę cię robić ciast, tylko znajdować czas na odpoczynek. Reszta przyjdzie sama.
Rozłączyła się i spojrzała na sukienkę wiszącą w szafie. Niech tam zostanie. Jako przypomnienie. Przed nią było nowe łóżeczko, malutkie body i kwitnące jabłonie. To wystarczało, by wierzyć nie w cudze „cuda”, lecz we własne szczęście.