— No i co, Nelly, barszcz jest dzisiaj przynajmniej zjadliwy? — Vadim pstryknął palcami i odchylił się na krześle. Wokół stołu siedzieli jego przyjaciele — Genka z żoną oraz Seryoga. Sobota. Goście. Jak zwykle bez zapowiedzi.
Przez dziewięć lat słyszałam różne wersje tego samego zdania.
— No i co, Nelly, dzisiaj przynajmniej tego nie przypaliłaś?
— No i co, Nelly, sukienka stara, ale nadal wyglądasz całkiem nieźle.
— No i co, Nelly, kiedy wreszcie nauczysz się gotować?
Zawsze przy innych. Zawsze z tym krzywym uśmieszkiem, jakby to był tylko niewinny żart. A ja stałam z chochlą w dłoni i też się uśmiechałam. Bo gdybym zrobiła awanturę przy gościach, od razu usłyszałabym:
— Znowu zachowujesz się jak histeryczka.
Genka prychnął. Jego żona Sveta spuściła wzrok na talerz. Seryoga sięgnął po chleb i udał, że niczego nie słyszy.
— Barszcz jest dobry — powiedziałam. — Za to twoja pensja za zeszły miesiąc? Ledwie przeciętna.
Vadim znieruchomiał z łyżką w dłoni. Genka przestał przeżuwać. Zapadła taka cisza, że słychać było buczenie lodówki.
— Co to ma znaczyć? — zapytał Vadim.
— Nic. Żartuję. Przecież lubisz żarty, prawda?
Nic nie powiedział. Dokończył posiłek w milczeniu. Goście wyszli wcześniej. Przy drzwiach Sveta ścisnęła mnie za rękę — szybko, niemal przepraszająco. Za co? Za to, że milczała? Czy za to, że wszystko słyszała?
Tego wieczoru Vadim leżał na kanapie i przewijał ekran telefonu, podczas gdy ja zmywałam naczynia. Cztery talerze, trzy kubki i patelnię. Jak zawsze zostawił swój talerz na stole. Przez dziewięć lat ani razu nie zaniósł go do zlewu. Ani razu. Przez pierwsze dwa lata liczyłam. Potem przestałam.
— Upokorzyłaś mnie dzisiaj przy ludziach — powiedział, nie odrywając wzroku od ekranu.
— Ty upokarzasz mnie co drugą sobotę. Co najmniej dwa razy w miesiącu.
— Ja żartuję. To ty atakujesz.
Postawiłam talerz na suszarce. Mokre palce ześlizgnęły mi się po jego brzegu. Chciałam powiedzieć tak wiele. Ale milczałam. Nie ze strachu. Po prostu wiedziałam, że słowa niczego nie zmienią. On mnie nie słyszał. Przez dziewięć lat ani razu naprawdę mnie nie usłyszał.
Ekran jego telefonu rozświetlił się od nowej wiadomości. Odwrócił go wyświetlaczem do dołu. Szybkim, wyćwiczonym ruchem.
Zauważyłam.
Premia przyszła w marcu. Trzydzieści dwa tysiące rubli. Pracowałam jako księgowa w firmie budowlanej i zarobiłam ją dzięki trzem tygodniom nadgodzin. Spędzałam wieczory nad raportami, podczas gdy Vadim oglądał piłkę nożną albo znikał „u chłopaków w garażu”.
Trzydzieści dwa tysiące. Położyłam kopertę na stole. Nie zdążyłam nawet zdjąć płaszcza.
Vadim wziął ją i przekartkował banknoty.
— Idealnie. Tyle brakowało mi na kompresor.
— Jaki kompresor?
— Do garażu. Przecież ci mówiłem.
Nie mówił. Pamiętałabym. Ale kłótnia nie miała sensu — on zawsze twierdził, że mi „mówił”, a ja w jakiś sposób zawsze „zapominałam”.
Trzydzieści dwa tysiące. Trzy tygodnie. Czternaście wieczorów spędzonych w pracy do dziewiątej. Kompresor.
Następnego dnia poszłam do banku. Nie do tego, w którym mieliśmy wspólne konto. Do innego, dwie ulice dalej. Otworzyłam kartę na własne nazwisko. Ustawiłam wszystkie powiadomienia wyłącznie w aplikacji mobilnej — żadnych wiadomości tekstowych pojawiających się na ekranie.
Pierwszy przelew wynosił pięć tysięcy. Z mojej pensji. Vadim niczego nie zauważył. Nigdy nie interesował się moimi wydatkami. Wystarczało mu, że „na karcie są pieniądze”. Dokładna suma nigdy go nie obchodziła.
Pięć tysięcy. Potem siedem. Potem dziesięć. Zaczęłam oszczędzać na jedzeniu — kupowałam kurczaka zamiast wołowiny i gotowałam z sezonowych warzyw. Vadim niczego nie zauważał. Prawie nigdy nie zwracał uwagi na to, co jadł, chyba że znajdował powód do narzekania.
Miesiąc później zadzwoniłam do Rity.
— Mówisz poważnie? — zapytała.
— Tak.
— Nelly, odejdź teraz. Po co oszczędzasz, po co czekasz? Zabierz rzeczy i wyjdź.
— A dokąd mam pójść? Do ciebie, do twojej kawalerki? Z Varyą i kotem?
Rita zamilkła. Rozumiała. Miałam czterdzieści sześć lat, nie posiadałam własnego mieszkania, mieszkanie rodziców zostało dawno sprzedane, a moja część pieniędzy poszła na leczenie matki. Odejście oznaczało wynajmowanie pokoju za pensję w wysokości czterdziestu ośmiu tysięcy. Vadim o tym wiedział. Ja również.
— W takim razie oszczędzaj — powiedziała Rita. — Ale uważaj.
Miesiąc później na koncie miałam dwadzieścia siedem tysięcy. Każdego wieczoru otwierałam aplikację w łazience, gdy leciała woda. Patrzyłam na tę liczbę. Potem zasypiałam odrobinę spokojniej.
Tymczasem Vadim wracał coraz później. W środę — „zebranie”. W piątek — „garaż”. Czasami w sobotę — „ryby”. Tyle że wędki w bagażniku pokrywały się kurzem już od trzech miesięcy.
Pewnego wieczoru zostawił telefon na kuchennym stole i poszedł pod prysznic.
Nie zamierzałam go sprawdzać. Naprawdę. Nalewałam herbatę, kiedy ekran się rozświetlił.
Wiadomość od „Zhanna praca”:
„Tęsknię za tobą. Więc kiedy?”
Drgnęły mi ręce. Herbata rozlała się po blacie. Była na tyle gorąca, że poparzyła mnie w nadgarstek, ale się nie cofnęłam. Stałam tylko i patrzyłam na ekran, dopóki nie zgasł.
Potem wzięłam telefon.
Kod: 1987. Rok jego urodzenia. Przez dziewięć lat ani razu nie zmienił hasła.
Rozmowa była długa. Przewijałam szybko, z drżącymi palcami. Nie ze strachu. Z powodu czegoś innego — ciężkiego i tępego, jak kamień w brzuchu.
Zhanna. Koleżanka z innego działu. Czterdzieści cztery lata. Rozwiedziona. Mieszkanie w nowym budynku.
„Po Nowym Roku porozmawiam z nią i odejdę.”
„Ona nigdzie nie odejdzie, sama o tym wie.”
„Nie ma niczego i nie ma dokąd pójść. Będzie siedziała cicho.”
Odłożyłam telefon dokładnie tam, gdzie leżał. Wyświetlaczem do góry.
Vadim wyszedł spod prysznica, chwycił telefon, wsunął go do kieszeni i spojrzał na mnie.
— Herbata jest gorąca?
— W sam raz.
Usiadł i wziął kubek. Patrzyłam, jak pije. Spokojny. Pewny siebie. Mężczyzna, który wszystko już postanowił. Mężczyzna przekonany, że jego żona „nigdzie nie odejdzie”.
Na koncie miałam trzysta osiemdziesiąt tysięcy.
Tamtej nocy nie spałam, tylko patrzyłam w sufit, podczas gdy Vadim chrapał obok. Nie myślałam o Zhannie. Ani o wiadomościach. Myślałam o liczbach.
Trzysta osiemdziesiąt tysięcy to za mało. Na wkład własny do jednopokojowego mieszkania w naszym mieście potrzebowałam co najmniej ośmiuset tysięcy. A najlepiej miliona.
Potrzebowałam więc drugiej pracy.
W następnym tygodniu dogadałam się z Larisą z sąsiedniego biura. Szukała księgowej na część etatu — do pracy zdalnej wieczorami. Piętnaście tysięcy miesięcznie. Vadimowi powiedziałam, że będę zostawać dłużej w pracy. Nie zapytał dlaczego. Nie obchodziło go to.
Dodatkowe piętnaście tysięcy. Do tego dziesięć tysięcy z głównej pensji. Plus oszczędności. Cztery miesiące później miałam siedemset dwanaście tysięcy.
Złożyłam przez internet wniosek o kredyt hipoteczny. Formularze wypełniałam nocami, kiedy Vadim spał. Zdobyłam zaświadczenia o dochodach z obu miejsc pracy. Zgłosiłam się do programu dla osób nieposiadających własnego mieszkania.
Decyzja przyszła w czwartek. Siedziałam w kuchni, piłam zimną herbatę i trzy razy czytałam wiadomość.
„Twój wniosek został zaakceptowany. Kwota: 3 200 000 rubli. Wkład własny: od 15%. Okres kredytowania: do 25 lat.”
Piętnaście procent z 3,2 miliona wynosiło czterysta osiemdziesiąt tysięcy. Miałam siedemset dwanaście tysięcy. Więcej niż wystarczająco.
W następnym tygodniu pojechałam obejrzeć mieszkanie. Kawalerka na ósmym piętrze. Trzydzieści sześć metrów kwadratowych. Duże okno wychodzące na wschód — każdego ranka wpadałoby przez nie słońce. Mała kuchnia, ale dla mnie wystarczająca. Zamierzałam mieszkać tam sama.
Agentka nieruchomości oprowadziła mnie po pomieszczeniach. Dotknęłam ścian. Gładki, świeży tynk. Pachniało farbą i nowym początkiem.
— Bierze je pani? — zapytała.
— Biorę.
Tego wieczoru Vadim wrócił do domu o dziesiątej. Pachniał cudzymi perfumami — słodkimi i ciężkimi. Nic nie powiedziałam. Pozmywałam naczynia. Poszłam spać.
Na koncie miałam osiemset dziewięćdziesiąt trzy tysiące. Do przeprowadzki zostały dwa miesiące — dokładnie tyle, ile potrzeba było na sfinalizowanie umowy z deweloperem. Odliczałam dni.
Przyszli w sobotę. Matka Vadima, jego brat Oleg i żona Olega. „Rodzinny obiad”. Vadim uprzedził mnie dwie godziny wcześniej:
— Mama przyjeżdża, porządnie nakryj do stołu.
Tak zrobiłam. Sałatka, pieczony kurczak, ziemniaki. Dwie godziny gotowania. Stół dla sześciu osób. Jak zawsze.
Jego matka, Zinaida Pavlovna, usiadła na swoim zwykłym miejscu przy oknie, niczym dowódca na stanowisku. Oleg skubał sałatkę widelcem. Jego żona Lena uśmiechała się łagodnie.
Pierwsza godzina minęła bez incydentów. Vadim żartował, nalewał wino i odgrywał rolę idealnego gospodarza. Był zbyt wesoły. Znałam ten ton — przygotowywał się do ogłoszenia czegoś ważnego.
Po drugim kieliszku wstał.
— No dobrze, rodzino. Mam wiadomość.
Zinaida Pavlovna podniosła głowę. Oleg przestał przeżuwać.
— Odchodzę od Nelly.
Zapadła cisza. Lena upuściła widelec.
— Znalazłem normalną kobietę. Zhannę. Pracujemy razem. To poważne. Najwyższy czas — wszyscy widzicie, jak tutaj było.
Wykonał nieokreślony gest, wskazując mieszkanie. Nasze mieszkanie. Jego mieszkanie. Miejsce, w którym przez dziewięć lat myłam podłogi, gotowałam barszcz, znosiłam jego żarty i prałam jego skarpetki.
Zinaida Pavlovna spojrzała na mnie. Nie ze współczuciem. Oceniająco. Jakby sprawdzała, czy zacznę płakać.
Oleg odchrząknął.
— Vadim, może nie przy stole?
— A kiedy? Wszystko jest w porządku. Nelly wiedziała, że to w końcu nastąpi. Dokąd miałaby pójść? Najpierw trochę się pozłości, potem przemyśli sprawę i spokojnie się rozstaniemy.
„Dokąd miałaby pójść?”
Widziałam już te słowa w wiadomościach do Zhanny. A teraz wypowiedział je na głos. Przy wszystkich.
Siedziałam naprzeciwko niego z wyprostowanymi plecami i dłońmi na kolanach. Czułam, jak paznokcie wbijają mi się w skórę. Bolało. Ale ból pomagał — powstrzymywał mnie przed płaczem.
Moja torebka stała przy drzwiach. W środku znajdował się brelok. Dwa klucze z małą zawieszką. Mieszkanie numer osiemdziesiąt trzy. Moje mieszkanie. Dokumenty podpisałam tydzień wcześniej.
Wstałam. Poszłam do przedpokoju. Wzięłam torebkę. Wróciłam. Cała rodzina Vadima patrzyła na mnie jak na przedstawienie.
Położyłam klucze na stole, obok salaterki.
— To klucze do mojego mieszkania — powiedziałam. — Kawalerka przy ulicy Molodyozhnaya. Jest zapisana na mnie. Kredyt hipoteczny został zatwierdzony, wkład własny wpłacony. Oszczędzałam przez półtora roku.
Vadim wpatrywał się w klucze. Potem we mnie.
— Co?
— Odeszłam od ciebie, zanim ty odszedłeś ode mnie. Półtora roku temu. Po prostu tego nie zauważyłeś.
Zinaida Pavlovna otworzyła usta, po czym je zamknęła. Oleg odsunął talerz. Lena patrzyła na mnie szeroko otwartymi oczami.
— Kłamiesz — powiedział Vadim.
— Milion sto czterdzieści tysięcy. Na osobnym koncie. Z premii, pracy dodatkowej i oszczędzania na zakupach. Na tych samych zakupach, które jadłeś, nie zauważając nawet, że zamiast wołowiny dostajesz kurczaka. Półtora roku.
— To nasze pieniądze! — Zinaida Pavlovna wycelowała palec w stół. — Pieniądze rodziny!
— Moja pensja. Moja premia. Moja druga praca. W ciągu ostatniego półtora roku Vadim wydał więcej na garaż i swoje „wypady na ryby”, niż ja zdołałam odłożyć.
Vadim nadal stał. Twarz miał czerwoną, a na czole błyszczał pot. Pstrykał palcami — zawsze robił tak, kiedy się denerwował.
— Przez półtora roku mnie okłamywałaś?
Spojrzałam mu prosto w oczy.
— A ty od jak dawna okłamujesz mnie? Osiem miesięcy wiadomości z Zhanną? „Ona nie odejdzie, sama o tym wie.” Pamiętasz? Czternastego października, dwudziesta trzecia trzydzieści. Ja pamiętam.
Zbladł.
Wzięłam klucze ze stołu i schowałam je z powrotem do torebki. Zapięłam ją. Spokojnie, jakbym szykowała się do pracy.
— Jutro przyjadę po swoje rzeczy. Rita będzie ze mną, ma samochód. Dziękuję za obiad. A tak przy okazji, kurczak był naprawdę dobry.
Weszłam do przedpokoju. Założyłam płaszcz. Dłonie mi nie drżały — co było dziwne, bo wewnątrz czułam się tak, jakby pod skórą brzęczały przewody elektryczne.
Za plecami słyszałam głosy. Zinaida Pavlovna beształa Vadima. Oleg zapytał cicho:
— Naprawdę niczego nie wiedziałeś?
Lena zbierała talerze.
Zamknęłam za sobą drzwi.
Na klatce schodowej panowała cisza. Pachniało starym budynkiem — wilgocią i zwietrzałą farbą. Stałam i oddychałam. Po prostu oddychałam. Przez półtora roku wyobrażałam sobie tę chwilę — odejście. I wreszcie nadeszła.
Kolana się pode mną ugięły. Usiadłam na schodku. Przez dżinsy czułam zimny beton. Torebkę położyłam na kolanach. W środku znajdowały się klucze do mojego mieszkania. Mojego.
Wyjęłam telefon i zadzwoniłam do Rity.
— Wyszłam.
— Już jadę — powiedziała i się rozłączyła.
Siedziałam na schodku i czekałam. Na dole trzasnęły drzwi wejściowe — któryś z sąsiadów. Na górze panowała cisza. Nikt za mną nie wyszedł. Nikt mnie nie zawołał.
I dokładnie tak miało być.
Rita przyjechała dwadzieścia minut później. Bez słowa otworzyła drzwi samochodu. Wsiadłam i zapięłam pas. Spojrzała na mnie, a ja zobaczyłam, że ma zaczerwienione oczy.
— Co się stało? — zapytałam.
— Nic. Jedziemy.
Przejeżdżałyśmy wieczorem przez miasto. Zapalały się latarnie. Patrzyłam przez okno i myślałam, że od jutra będę budzić się w pustym mieszkaniu. Bez zasłon, bez mebli, tylko z materacem na podłodze. Ale będzie moje. Z kluczami, których nikt nie będzie mógł mi odebrać.
Rita milczała przez całą drogę. Dopiero kiedy wysiadłam i wyjęłam klucze, powiedziała:
— Zadzwoń do mnie, gdyby coś się działo. Nawet o trzeciej nad ranem.
— Zadzwonię.
Wjechałam na ósme piętro. Otworzyłam drzwi. Pusty pokój. Goła żarówka zwisająca z sufitu. Zapach tynku.
Położyłam torebkę na podłodze. Wyjęłam telefon. Osiemnaście nieodebranych połączeń od Vadima. Trzy wiadomości głosowe. Dwie wiadomości od Zinaidy Pavlovny:
„Bezwstydna kobieto.”
„Oddaj pieniądze.”
Wyłączyłam telefon.
Potem usiadłam na parapecie. Za oknem świeciły światła miasta. Miasto toczyło się swoim rytmem. A ja siedziałam we własnym mieszkaniu i czułam, jak coś ciężkiego, noszonego przeze mnie przez dziewięć lat, powoli zsuwa się z ramion.
To nie było szczęście. Ani radość.
Po prostu powietrze.
Jakby ktoś otworzył okno w pokoju, którego od lat nie wietrzono.
Minęły dwa miesiące. Teraz mieszkam przy Molodyozhnaya. Powiesiłam zasłony, kupiłam stół. Kot Rity, Barsik, przeprowadził się do mnie — powiedziała:
— U ciebie ma więcej miejsca.
Vadim nadal dzwoni. Co tydzień. Zhanna go nie przyjęła — okazało się, że podobał jej się jako żonaty i pozornie zamożny, a nie jako rozwiedziony mężczyzna bez celu. Siedzi sam w naszym dawnym mieszkaniu i prosi, żebyśmy „porozmawiali jak dorośli”. Nigdy nie odbieram.
Zinaida Pavlovna opowiada wszystkim, że „okradłam jej syna i uciekłam”. Oleg nadal się ze mną wita. Lena napisała do mnie raz:
„Jesteś silna. Ja nigdy nie potrafiłabym tego zrobić.”
Rodzina podzieliła się na dwa obozy. Przyjaciółka mojej matki, Valentina Sergeyevna, powiedziała, że „porządne kobiety tak nie postępują — nie działają po kryjomu jak złodziejki”. Rita odpowiedziała, że porządni mężowie nie znajdują sobie żadnej Zhanny.
Spłacam kredyt hipoteczny. Dwadzieścia trzy tysiące miesięcznie. Dzięki dodatkowej pracy daję sobie radę. Nie jest łatwo.
Ale to mieszkanie jest moje.
Powiedzcie więc: czy dobrze zrobiłam, potajemnie oszczędzając przez półtora roku? Czy powinnam była odejść od razu — bez tajemnic, bez zabezpieczenia i bez niczego?