— Andriej, gdzie jesteś? Kolacja gotowa! — zawołała Jekaterina z kuchni, stawiając talerze na stole.
— Już idę, minutkę! — odpowiedział z salonu.
Katia ułożyła serwetki i nalała herbaty. To był zwyczajny czwartkowy wieczór. Na dworze zaczynał już zapadać zmierzch, choć do zimy było jeszcze daleko. Andriej wszedł z sąsiedniego pokoju z telefonem w dłoni. Wyglądał na zamyślonego, jakby coś ważnego nie dawało mu spokoju.
— Coś się stało? — zapytała Katia, siadając przy stole.
— Nie, wszystko w porządku — odpowiedział, choć w jego głosie dało się wyczuć wahanie. Położył telefon ekranem do dołu i sięgnął po chleb.
Przez chwilę jedli w milczeniu. Jekaterina czuła, że Andriej chce coś powiedzieć, ale nie może się zdecydować. Kilka razy otwierał usta, po czym natychmiast je zamykał, jakby w ostatniej chwili zmieniał zdanie. W końcu odłożył widelec i spojrzał na nią.
— Posłuchaj, Katia… Przypadkiem zauważyłem powiadomienie na twoim telefonie. Dostałaś premię?
Jekaterina podniosła wzrok znad talerza. Na razie nie zamierzała o tym mówić. To były jej pieniądze, zarobione dzięki wymagającemu projektowi, którym kierowała przez sześć miesięcy. Ta praca całkowicie ją wyczerpała: niekończące się spotkania, poprawki i zatwierdzanie kolejnych wersji. Kierownictwo w końcu doceniło jej wysiłek, a kwota była całkiem pokaźna. Jekaterina zdążyła już zacząć wyobrażać sobie, na co ją przeznaczy, ale nie miała najmniejszego zamiaru dzielić się tymi planami od razu.
— Tak, wpłynęła wczoraj — odpowiedziała spokojnie, starając się nie okazywać irytacji. — Dlaczego pytasz?
— Och, bez powodu. To znaczy… świetnie. Gratuluję! — Andriej się uśmiechnął, ale jego uśmiech wydawał się wymuszony i nienaturalny.
— Dziękuję — powiedziała Jekaterina, wracając do posiłku i postanawiając nie ciągnąć rozmowy.
Miała nadzieję, że na tym się skończy. Premia została wpłacona na jej osobiste konto, o którym Andriej wiedział, ale którym nigdy wcześniej specjalnie się nie interesował. Od zawsze mieli jasne ustalenia: wspólne wydatki — czynsz, zakupy i rachunki za mieszkanie — dzielili po równo, a każde z nich mogło swobodnie dysponować resztą swoich pieniędzy. Ten układ zawsze dobrze funkcjonował i nigdy nie powodował problemów. Jekaterina mogła kupić sobie nową sukienkę bez konieczności tłumaczenia się, a Andriej mógł wydawać pieniądze na sprzęt wędkarski albo nowy telefon. Zawsze wydawało im się to uczciwe i proste.
Po kolacji Jekaterina sprzątnęła ze stołu i poszła do łazienki. Zmywając makijaż, przyłapała się na myśleniu o premii. Od dawna chciała odświeżyć garderobę — jej zimowe ubrania były już całkowicie znoszone. Być może mogłaby nawet zafundować sobie krótki weekendowy wyjazd. Sama. Po prostu odpocząć od pracy, codziennych obowiązków i wszystkiego, co ją otaczało. Może weekend w spa albo pobyt gdzieś na wsi.
Kiedy wyszła z łazienki, Andriej znów siedział na kanapie, wpatrzony w telefon. Jego palce szybko przesuwały się po ekranie — wyraźnie pisał do kogoś długą wiadomość. Jekaterina przeszła obok niego w szlafroku, nie przywiązując do tego większej wagi. Włączyła czajnik i wyjęła z szafki swój ulubiony kubek.
Następnego dnia Jekaterina pracowała z domu. Rano Andriej pojechał do biura jak zwykle, żegnając się i obiecując, że wróci około siódmej wieczorem. Katia zrobiła sobie kawę, włączyła komputer i zagłębiła się w kolejny raport. Praca wymagała pełnego skupienia, więc szybko pochłonęły ją liczby i tabele.
Około drugiej po południu zadzwonił jej telefon. Nieznany numer. Zazwyczaj Jekaterina ignorowała takie połączenia, zakładając, że to spam albo reklama, ale tym razem odebrała — być może chodziło o pracę albo dostawę.
— Halo?
— Katia, cześć! Tu Ola! — Głos w słuchawce był żywy i pewny siebie, wręcz zbyt pewny.
Olga. Jej szwagierka. Żona Pawła, brata Andrieja.
— Cześć, Ola — odpowiedziała Jekaterina, nieco zaskoczona.
Nie widywały się często, głównie podczas rodzinnych spotkań — urodzin, Nowego Roku i podobnych okazji. Były wobec siebie uprzejme, ale nigdy nie łączyła ich szczególna bliskość. Rzadko też rozmawiały przez telefon, poza wymienianiem się życzeniami na czacie podczas świąt.
— Dzwonię w konkretnej sprawie, więc od razu przejdę do rzeczy — zaczęła Olga, a jej ton nagle stał się bardziej rzeczowy, niemal oficjalny. — Andriej powiedział mi wszystko o twojej premii. Naprawdę się cieszę, szczerze! To świetna wiadomość. Ale pomyślałam sobie… ostatnio Pasza i ja mamy naprawdę ciężko…
Jekaterina słuchała w milczeniu, czując, jak narasta w niej nieprzyjemne przeczucie. Jej palce same zacisnęły się w pięści. Doskonale rozumiała, dokąd zmierza ta rozmowa, i wcale jej się to nie podobało.
— Wiesz, w zeszłym roku wzięliśmy kredyt na remont. Pasza bardzo chciał urządzić Dimie prawdziwy pokój, żeby nasz syn miał swój własny, ładny i przytulny kąt. Przy okazji chcieliśmy trochę odświeżyć całe mieszkanie. Ale teraz raty są tak wysokie, że ledwo dajemy sobie radę. Bank nas dusi tym oprocentowaniem. A ten miesiąc to już kompletna katastrofa — część pensji Paszy została opóźniona. Mówią, że firma ma kryzys, oszczędności i tak dalej. Szczerze mówiąc, nie wiemy już, co robić…
— Ola, przykro mi, że macie trudności, ale nie rozumiem, dlaczego mi to wszystko opowiadasz — przerwała jej Jekaterina, starając się zachować spokojny głos mimo narastającej irytacji.
— Jak to dlaczego? — zapytała Olga ze szczerym zdziwieniem, jakby nie mogła uwierzyć, że Katia jeszcze się nie domyśliła. — Katia, dostałaś premię! Przecież naprawdę nie potrzebujesz teraz tych pieniędzy, prawda? Ty i Andriej macie stabilną sytuację, oboje pracujecie, macie własne mieszkanie. A my naprawdę ich potrzebujemy. Jesteśmy rodziną — powinniśmy sobie pomagać, kiedy komuś robi się ciężko!
Przez moment Jekaterina nie była w stanie wydobyć z siebie słowa. Zamknęła oczy i wzięła głęboki oddech, licząc w myślach do pięciu. Musiała zachować spokój. Nie mogła pozwolić sobie na wybuch.
— Ola, chcę dobrze zrozumieć. Chcesz, żebym oddała ci swoją premię, żebyście mogli spłacić wasz kredyt? To właśnie masz na myśli?
— Oczywiście nie całą! — dodała szybko Olga, jakby wykazywała się wyjątkową hojnością. — Przynajmniej połowę. Albo nawet jedną trzecią, jeśli naprawdę nie możesz dać więcej. To pozwoliłoby nam opłacić trzy raty z góry i trochę odetchnąć. Stanęlibyśmy na nogi, a później oddalibyśmy ci pieniądze. Obiecuję…
— Ola, posłuchaj mnie uważnie — powiedziała Jekaterina, prostując się i mówiąc tak wyraźnie, by każde słowo zostało dobrze usłyszane. — Te pieniądze to moja premia. Moja osobista premia za moją pracę. Od kiedy moje dochody są częścią waszego rodzinnego budżetu?
— Och, daj spokój, jakie osobiste dochody? — oburzyła się Olga. — Jesteśmy rodziną! Czy rodzina nie powinna sobie pomagać? Czy pieniądze i wygoda są dla ciebie ważniejsze niż własni bliscy?
— Rodzina jest wtedy, kiedy się prosi, a nie kiedy oznajmia się coś takim tonem, jakby decyzja już zapadła — odpowiedziała Jekaterina, nadal zachowując spokój. — Nie zapytałaś, czy mam możliwość wam pomóc. Po prostu stwierdziłaś, że ja nie potrzebuję tych pieniędzy, a wy tak. Jakby wszystko zostało ustalone bez mojego udziału.
— No dobrze, przepraszam, jeśli nie wyraziłam się idealnie! — rzuciła Olga, a w jej głosie coraz wyraźniej pobrzmiewała irytacja. — Po prostu myślałam, że zrozumiesz bez tłumaczenia wszystkiego krok po kroku. Naprawdę znaleźliśmy się w okropnej sytuacji. Nie jest ci żal własnego bratanka? Czy pieniądze są dla ciebie aż tak ważne, że wolisz zostawić rodzinę w kłopotach?
Jekaterina poczuła gorąco spływające po plecach. Jej policzki zapłonęły. Olga bez najmniejszego skrępowania próbowała wzbudzić w niej poczucie winy, i nawet nie robiła tego subtelnie.
— Ola, zadam ci jedno pytanie i chcę szczerej odpowiedzi — powiedziała Jekaterina po krótkiej pauzie. — Kiedy ty i Pasza zaciągaliście ten kredyt, pytaliście mnie o zgodę na złożenie podpisu pod umową?
— A co ma do tego twój podpis? — zapytała Olga, wyraźnie zbita z tropu.
— Ma do tego wszystko. To wasz kredyt. Wasza decyzja. Wasze zobowiązanie. Nie mam z nim nic wspólnego. To wy postanowiliście pożyczyć pieniądze. Wy wybraliście kwotę i warunki. Dlatego to wy powinniście ponosić odpowiedzialność. Nie jestem zobowiązana uczestniczyć w waszych zobowiązaniach finansowych tylko dlatego, że jesteśmy spokrewnieni.
W słuchawce zapadła cisza. Jekaterina słyszała ciężki oddech Olgi, która usiłowała znaleźć odpowiedź. Gdzieś w tle grał telewizor, a ktoś — zapewne mały Dima — biegał po mieszkaniu.
— Czyli odmawiasz? To właśnie mi mówisz? — zapytała w końcu Olga. Jej głos stał się chłodny.
— Nie odmawiam pomocy, Ola. Tłumaczę tylko, że to ja decyduję, co stanie się z moimi pieniędzmi — nie ty ani nikt inny. Gdybyś poprosiła mnie z szacunkiem, być może mogłybyśmy porozmawiać. Może dałoby się coś ustalić. Ale ty zaczęłaś od stwierdzenia, że mnie premia nie jest potrzebna, a wam tak. Jakby moje zdanie w ogóle nie miało znaczenia.
— Rozumiem. Dobrze, Katia. Zapamiętam tę rozmowę. A kiedy kiedyś będziesz potrzebowała pomocy, przypomnij sobie ten dzień — powiedziała Olga, a jej głos drżał ze złości i żalu.
— Gdybym kiedyś potrzebowała pomocy, poproszę o nią — odpowiedziała spokojnie Jekaterina. — Nie będę jej żądała, jakby należała mi się z mocy prawa. Widzisz różnicę?
— Do widzenia — rzuciła oschle Olga i rozłączyła się bez prawdziwego pożegnania.
Jekaterina położyła telefon na stole i zakryła twarz dłońmi. Bolała ją głowa. Nie mogła uwierzyć w to, co właśnie się wydarzyło. Czy Andriej naprawdę opowiedział bratu o premii, a potem wszyscy wspólnie uznali, że mają do niej prawo? Bez pytania jej o zdanie, bez rozmowy — po prostu podejmując decyzję za nią?
Próbowała wrócić do pracy, otworzyła tabelę, ale nie była w stanie się skupić. Liczby rozmazywały jej się przed oczami. Myślami wciąż wracała do telefonu, odtwarzając każde zdanie. Wiedziała już, że wieczorem czeka ją nieprzyjemna rozmowa z mężem. Nie mogła jej uniknąć.
Andriej wrócił około ósmej, później niż zwykle. Powiedział, że zatrzymano go na spotkaniu. Zastał Jekaterinę w kuchni, gdzie nalewała sobie filiżankę herbaty — już trzecią tego wieczoru.
— Cześć — powiedział, całując ją w policzek, jakby wszystko było w porządku. — Jak minął dzień?
— Interesująco — odpowiedziała Jekaterina, odwracając się i patrząc mu prosto w oczy. — Ola do mnie dzwoniła.
Andriej znieruchomiał. Dłoń, w której nadal trzymał klucze, zatrzymała się w powietrzu. Na jego twarzy pojawiło się zaskoczenie. Najwyraźniej nie spodziewał się, że tak szybko pozna prawdę. Zapewne liczył, że zdąży przygotować się do rozmowy.
— Ach… tak. Pasza mówił mi wczoraj, że mają problemy finansowe. Pomyślałem, że może moglibyśmy im jakoś pomóc — zaczął ostrożnie, próbując dobrać odpowiedni ton.
— My? — Jekaterina uniosła brew i skrzyżowała ręce. — Czy raczej ja?
— No… to znaczy… dostałaś tę premię…
— Andriej, naprawdę uważasz, że możesz decydować, co stanie się z moją premią, nawet mnie o to nie pytając? Wyjaśnij mi to, proszę. — Jej głos był spokojny, ale pobrzmiewała w nim stal.
— Ja o niczym nie decyduję! — zaprotestował Andriej, wyraźnie czując się nieswojo. — Po prostu pomyślałem, że tak byłoby właściwie. Oni są w trudnej sytuacji. Pasza jest moim bratem…
— I nie przyszło ci do głowy, żeby najpierw zapytać mnie, zanim opowiedziałeś całej swojej rodzinie o moich pieniądzach i dałeś im do zrozumienia, że na pewno pomogę?
Andriej spuścił wzrok. Wiedział, że zrobił coś niewłaściwego, ale najwyraźniej trudno było mu przyznać to na głos.
— Katia, nie przesadzaj. Nie powiedziałem całej rodzinie, tylko Paszy. Jesteśmy braćmi. Niczego przed sobą nie ukrywamy…
— Czyli przed bratem niczego nie ukrywasz, ale przed żoną już tak? — głos Jekateriny lekko się podniósł. — Nawet nie pomyślałeś, żeby najpierw porozmawiać ze mną. Opowiedziałeś mu o mojej premii i niemal obiecałeś, że mu pomożemy!
— Myślałem, że zrozumiesz! — wykrzyknął Andriej, przyjmując postawę obronną. — Naprawdę mają ciężko. Dima jest mały, potrzebują pieniędzy również dla niego…
— Natychmiast przestań — powiedziała Jekaterina, unosząc dłoń. — Żadnych manipulacji. Dima nie ma z tym nic wspólnego. Nie rozmawiamy o dziecku. Rozmawiamy o kredycie, który jego rodzice sami postanowili wziąć. Dwoje dorosłych ludzi. Z własnej woli. Nikt ich nie zmuszał do pożyczania pieniędzy na remont.
— Ale czy bliscy nie powinni sobie pomagać?
— Pomagać — tak. Brać odpowiedzialność za cudze długi — nie. To nie jest to samo. Andriej, odpowiedz mi: gdybyś to ty dostał premię w takiej wysokości, bez wahania oddałbyś ją bratu na spłatę kredytu?
Andriej zawahał się. Najwyraźniej nie spodziewał się takiego pytania.
— No… zastanowiłbym się…
— Właśnie. Zastanowiłbyś się. Rozważyłbyś wszystkie za i przeciw. A mnie nawet nie zapytałeś. Dlaczego?
— Bo myślałem, że się zgodzisz! — wybuchł w końcu. — Zawsze pomagaliśmy rodzinie! Twoim rodzicom, moim, Pawłowi — nigdy nie protestowałaś!
— Pomagaliśmy wtedy, kiedy mogliśmy i kiedy ludzie prosili nas właściwie, z szacunkiem. Nie wtedy, kiedy ktoś oznajmiał: „Tobie te pieniądze nie są potrzebne, więc oddaj je nam, bo mamy kredyt”. Naprawdę nie widzisz różnicy? Czy dla ciebie to jest dokładnie to samo?
Andriej ciężko westchnął i usiadł. Najwyraźniej nie był przygotowany na tak poważną rozmowę i nie przypuszczał, że żona będzie aż tak stanowcza.
— Dobrze, może źle się do tego zabrałem. Ale Katia, oni naprawdę mają problemy. W ogóle cię to nie rusza? Naprawdę mogłabyś wydać te pieniądze na siebie, wiedząc, że twój bratanek dorasta w trudnych warunkach?
— To nieprawda, że mnie to nie rusza, Andriej. Ale istnieje ogromna różnica między pomaganiem a staniem się rodzinnym bankomatem — powiedziała Jekaterina, podchodząc bliżej i patrząc mu w oczy. — Ola nawet nie poprosiła. Zażądała. Jakby miała pełne prawo do moich pieniędzy.
— Jest po prostu zestresowana. Naprawdę przechodzą trudny okres…
— Posłuchaj siebie! — Jekaterina uderzyła dłonią w stół. — Bronisz jej, mimo że bez pytania sięga do mojej kieszeni, a nawet przez chwilę nie zastanowiłeś się, co ja o tym myślę! Od kiedy moje pieniądze stały się wspólnym majątkiem?
Andriej wstał i podszedł do okna. Stał do niej plecami, ale po napiętych ramionach i zaciśniętych pięściach poznała, że był wściekły.
— Dobrze — powiedział w końcu, nie odwracając się. — Nie pomagaj, skoro nie chcesz. Ale nie zdziw się, jeśli następnym razem nikt nie pomoże tobie.
— Wspaniale — odpowiedziała chłodno Jekaterina. — Nie zamierzam zaglądać do cudzych portfeli i nie planuję tego zaczynać. Uważam, że to uczciwa zasada.
Andriej nie powiedział nic więcej. Po prostu wyszedł z kuchni, poszedł do sypialni i zamknął za sobą drzwi. Jekaterina została sama. Łzy spływały jej po policzkach, ale nie płakała z litości nad sobą. Płakała ze złości i bólu.
Przez kilka następnych dni w mieszkaniu panowała ciężka cisza. Andriej prawie się do niej nie odzywał. Wracał z pracy, jadł kolację, nie odrywając wzroku od telefonu, po czym znikał w innym pokoju — oglądał telewizję albo po prostu się kładł. Jekaterina kilka razy próbowała rozpocząć rozmowę, powiedzieć coś neutralnego i zwyczajnego, ale odpowiadał pojedynczymi słowami: „tak”, „nie”, „nie wiem” — wyraźnie pokazując, że nie chce rozmawiać.
W sobotę rano Andriej oznajmił, że jedzie do rodziców na działkę, żeby pomóc im przy kilku pracach. Jekaterina zaproponowała, że pojedzie z nim — być może na świeżym powietrzu udałoby im się w końcu porozmawiać bez tej przytłaczającej atmosfery. Odmówił jednak, twierdząc, że musi pomóc ojcu naprawić szopę i że ona będzie się tam nudzić.
Została sama w cichym mieszkaniu. Długo siedziała na kanapie, próbując uporządkować własne uczucia. Nie czuła się winna. Premia należała do niej, była wynikiem jej pracy i tylko ona miała prawo zdecydować, na co ją przeznaczy. Mimo to coś ciążyło jej na sercu. Czy była zbyt surowa? Czy powinna była ustąpić?
Tego wieczoru, gdy na dworze było już ciemno, zadzwoniła matka Andrieja. Jekaterina była zaskoczona — teściowa dzwoniła rzadko, najwyżej raz w miesiącu, zwykle tylko z konkretnym powodem albo żeby ich gdzieś zaprosić.
— Katia, dobry wieczór — powiedziała Ludmiła Pietrowna napiętym, przesadnie uprzejmym głosem. — Andriej jest tutaj z nami. Chciałam z tobą o czymś porozmawiać.
— Dobry wieczór, Ludmiło Pietrowno. Słucham.
— Widzisz, opowiedział mi o sytuacji z Pawłem i Olą. Bardzo go zdenerwowało, że odmówiłaś im pomocy. Nawet źle przez to spał.
Jekaterina zacisnęła pięści tak mocno, że paznokcie wbiły się w skórę. Czyli Andriej zdążył już opowiedzieć rodzicom o swojej „samolubnej żonie”, a teraz oni również postanowili wywrzeć na niej presję.
— Z całym szacunkiem, Ludmiło Pietrowno, nie odmówiłam nikomu pomocy w taki sposób, jak pani to przedstawia. Nikt nie poprosił mnie o nią z szacunkiem. Ola po prostu oznajmiła, że moje pieniądze nie są mi potrzebne i że powinnam przeznaczyć je na ich kredyt.
— Och, nie przesadzaj! — powiedziała ostro teściowa. — Ola jest dobrą dziewczyną. Po prostu martwi się o swoją rodzinę. Naprawdę mają ogromne problemy finansowe…
— Wiem, że mają problemy, Ludmiło Pietrowno. Ale to nie daje im prawa do decydowania, co powinnam robić ze swoimi pieniędzmi.
— Katia, przecież jesteśmy rodziną, kochanie — ciągnęła Ludmiła Pietrowna, łagodząc ton niemal do błagalnego. — Czy rodzina nie powinna się wspierać? Pasza jest moim synem, tym młodszym. Boli mnie, kiedy widzę, jak męczy się przez ten kredyt. A ty mogłabyś tak łatwo mu pomóc. Praktycznie nic by cię to nie kosztowało…
— W takim razie proszę odpowiedzieć mi szczerze — powiedziała Jekaterina, nadal usiłując zachować uprzejmość. — Gdyby Andriej dostał premię tej samej wysokości, również poprosiłaby go pani, żeby oddał ją bratu na kredyt?
Teściowa zamilkła, wyraźnie zaskoczona.
— No… to co innego… Andriej jest starszym synem, zawsze pomagał Paszy od dzieciństwa…
— Dlaczego to co innego? Proszę mi wyjaśnić. Dlatego, że Andriej jest mężczyzną, a ja kobietą? Czy dlatego, że uważa pani moje pieniądze za mniej ważne niż jego?
— Co za absurd! — wykrzyknęła Ludmiła Pietrowna, podnosząc głos. — Po prostu myślałam, że jesteś bardziej współczująca i wyrozumiała.
— Jestem współczująca, kiedy ludzie traktują mnie z szacunkiem. Ale kiedy ktoś oznajmia mi, że moje pieniądze nie są mi potrzebne, i żąda, żebym je oddała, mam pełne prawo odmówić.
Teściowa ciężko westchnęła. Między nimi zapadła cisza.
— Dobrze, Katia. Rób, jak chcesz. Ale pamiętaj, rodzina tego nie zapomni. A kiedy kiedyś sama będziesz potrzebować pomocy, nie zdziw się, jeśli jej nie dostaniesz.
— W takim razie niech pamiętają — odpowiedziała spokojnie Jekaterina. — Ja również zapamiętam, kto uważał, że może bez pytania grzebać w mojej kieszeni.
Rozmowa dobiegła końca. Jekaterina położyła telefon na kanapie i poczuła, jak narasta w niej nowa fala złości. Dlaczego wszyscy nagle uznali, że mają prawo decydować za nią? Dlaczego jej pieniądze stały się wspólnym dobrem, podczas gdy jej zdanie przestało mieć znaczenie? Uczciwie zapracowała na tę premię, poświęciła projektowi sześć miesięcy, a teraz bliscy żądali pieniędzy, jakby należały im się z mocy prawa.
Andriej wrócił z działki późno w niedzielę wieczorem, prawie o dziesiątej. Przeszedł obok niej w salonie bez powitania i od razu poszedł pod prysznic. Kiedy wyszedł w piżamie, Jekaterina nadal na niego czekała.
— Musimy porozmawiać — powiedziała stanowczo, odkładając książkę.
— O czym? — zapytał chłodno, nie patrząc na nią.
— O tym, co się z nami dzieje. Andriej, jesteśmy małżeństwem. Powinniśmy być drużyną. Powinniśmy się wspierać. A ty stanąłeś po stronie swojej rodziny przeciwko mnie.
— Nie stanąłem po niczyjej stronie — wymamrotał. — Po prostu nie podoba mi się, że odmówiłaś mojemu bratu.
— Nie odmówiłam twojemu bratu. Odmówiłam osobie, która bez pytania uznała, że moje pieniądze jej się należą. Naprawdę nie widzisz różnicy?
— Widzę tylko, że nagle bardzo zaczęłaś bronić swoich zasad — odparł oschle Andriej. — Pieniądze są dla ciebie ważniejsze niż rodzina.
— Tu nie chodzi o pieniądze! — Jekaterina wstała z kanapy. — Chodzi o granice. O to, że nie można po prostu decydować, co zrobić z cudzą własnością. Gdyby Paweł sam do mnie przyszedł i uprzejmie poprosił, zastanowiłabym się. Być może nawet zgodziłabym się pożyczyć im pieniądze. Ale tak się nie stało. Zamiast tego przez ciebie przekazał mi, że ja nie potrzebuję premii, a oni tak. To bezczelność, Andriej. Czysta bezczelność. A ty nie chcesz tego dostrzec.
— Po prostu jesteś skąpa — odpowiedział.
Te słowa uderzyły ją jak policzek. Zabolały bardziej, niż mogła się spodziewać — bardziej niż wszystko, co powiedzieli jego krewni razem wzięci. Zawsze wierzyła, że Andriej ją rozumie, że wie, jaka naprawdę jest. A teraz oskarżał ją o skąpstwo tylko dlatego, że nie zgodziła się, by jego rodzina sięgała do jej konta.
— Dobrze — powiedziała bardzo spokojnie. — Jeśli naprawdę tak o mnie myślisz, nie mamy już o czym rozmawiać.
Poszła do sypialni i zamknęła drzwi na klucz. Tej nocy spali w osobnych pokojach, a Jekaterina niemal nie zmrużyła oka.
Minął cały tydzień. Długi i ciężki. Andriej i Jekaterina prawie ze sobą nie rozmawiali. Każde z nich żyło własnym rytmem, udając, że nic poważnego się nie wydarzyło, jakby była to tylko kolejna małżeńska sprzeczka. Oboje jednak wiedzieli, że nie może to trwać wiecznie. Prędzej czy później coś będzie musiało się zmienić.
W piątek wieczorem Jekaterina postanowiła zrobić pierwszy krok. Przygotowała kolację — barszcz, ulubione danie Andrieja, puree ziemniaczane i kotlety. Starannie nakryła do stołu, wyjęła ładną zastawę i czekała na jego powrót.
— Zjedzmy razem — zaproponowała, kiedy wszedł i ze zdziwieniem spojrzał na przygotowany stół.
Skinął głową i usiadł. Jedli w milczeniu, aż w końcu Jekaterina się odezwała.
— Andriej, nie chcę dłużej tego muru między nami. Porozmawiajmy spokojnie. Bez krzyków i oskarżeń.
— O czym chcesz rozmawiać? — wzruszył ramionami, wciąż patrząc w talerz. — Dokonałaś wyboru. Pieniądze są dla ciebie ważniejsze niż rodzina.
— Nigdy nie wybierałam między pieniędzmi a rodziną! — powiedziała, podnosząc głos, ale natychmiast zmusiła się, by się uspokoić. — Broniłam jedynie prawa do samodzielnego decydowania o własnych pieniądzach. Dlaczego tak trudno to zrozumieć?
— Potrafię to zrozumieć — powiedział w końcu Andriej, podnosząc wzrok. — Ale nadal boli mnie, że nie chciałaś pomóc mojemu bratu. Przecież to nie jest obcy człowiek.
— A ja mam nadzieję, że dla ciebie również nie jestem obca. Dlaczego więc stanąłeś po jego stronie zamiast po mojej? Dlaczego jego bronisz, a mnie oskarżasz o skąpstwo?
Andriej zamilkł. Wpatrywał się w talerz, wyraźnie ważąc słowa i szukając odpowiedzi.
— Po prostu myślałem, że zrozumiesz — powiedział w końcu cicho. — Paweł zawsze mi pomagał, kiedy miałem ciężko. Gdy byłem młodszy, pożyczał mi pieniądze, kiedy sam ich nie miałem. Chciałem mu się odwdzięczyć.
— Odpłacanie dobrem za dobro jest czymś pięknym — powiedziała Jekaterina. — Ale odwdzięczanie się moimi pieniędzmi jest niewłaściwe. Gdybyś chciał pomóc bratu, mogłeś dać mu własne pieniądze. Zamiast tego uznałeś, że łatwiej będzie oddać mu moje. Dlaczego?
Andriej spojrzał jej prosto w twarz.
— Bo nie mam takich pieniędzy. Ty je masz. To wszystko.
— Właśnie. Ja je mam. Są moje. Nie nasze. Nie rodzinne. Moje. I tylko ja decyduję, co z nimi zrobię. Jeśli postanowię wydać je na siebie, na coś, czego chcę, mam do tego pełne prawo.
Andriej powoli skinął głową. Po raz pierwszy od całego tygodnia w jego oczach pojawiło się coś na kształt zrozumienia, a nawet żalu.
— Może masz rację — przyznał niechętnie. — Po prostu wstydziłem się przed bratem. Zdążyłem już obiecać mu, że pomożemy i że na pewno nie odmówisz.
— Obiecałeś coś, czym nie miałeś prawa dysponować. To był twój błąd, Andriej. Twój, nie mój. I to ty musisz go naprawić.
— Tak… chyba masz rację.
Przez kilka minut siedzieli w ciszy. Napięcie zaczynało powoli opadać, choć Jekaterina wiedziała, że zaufanie nie zostało jeszcze całkowicie odbudowane.
— Mam taką propozycję — powiedziała po chwili. — Jestem gotowa przeznaczyć pieniądze dla Pawła i Oli. Ale nie na kredyt. Na coś innego, bardziej znaczącego. Na przykład możemy kupić Dimie bardzo ładny prezent urodzinowy. Albo pomóc opłacić zajęcia czy kursy, jeśli będzie ich potrzebował. Ale nie kredyt. Kredyt jest ich osobistą odpowiedzialnością, nie moją. Nie podpisywałam żadnej umowy.
Andriej spojrzał na nią z autentycznym zdziwieniem.
— Naprawdę? Naprawdę jesteś gotowa pomóc?
— Tak. Nie mam nic przeciwko pomaganiu rodzinie. Ale na moich warunkach. I tylko wtedy, kiedy ludzie proszą mnie właściwie, z szacunkiem, zamiast żądać, jakby mieli do tego prawnie zagwarantowane prawo.
Skinął głową i po raz pierwszy od tygodnia lekko się uśmiechnął.
— Dobrze. Powiem Pawłowi, co powiedziałaś. Myślę, że zrozumie.
— A jeśli nie zrozumie — powiedziała stanowczo Jekaterina — to będzie jego problem. Skończyłam z przepraszaniem za obronę własnych granic i prawa do decydowania o swoich pieniądzach.
Andriej wstał, podszedł do niej i ją objął.
— Przepraszam — szepnął. — Naprawdę nie miałem racji. Nie powinienem był mówić komukolwiek o premii ani składać obietnic bez rozmowy z tobą.
Jekaterina pozwoliła sobie rozluźnić się w jego ramionach. Wiedziała, że to dopiero początek długiej drogi do odbudowania zaufania. Oboje będą musieli jeszcze nad tym popracować. Był to jednak pierwszy ważny krok — krok we właściwym kierunku.
W poniedziałek rano Jekaterina otrzymała krótką wiadomość od Oli. Szwagierka przepraszała za ostry ton poprzedniej rozmowy i dziękowała jej za gotowość do pomocy przy prezencie dla Dimy. Napisała, że razem z Pawłem wszystko omówili i zrozumieli, że zachowali się niewłaściwie. Jekaterina odpowiedziała krótko, ale uprzejmie.
Rozumiała, że jej relacje z rodziną Andrieja już nigdy nie będą dokładnie takie same. Stały się bardziej formalne i chłodniejsze, ale również bardziej szczere. Zniknęła fałszywa bliskość wraz z ukrytymi oczekiwaniami i niewypowiedzianymi roszczeniami.
Najważniejsza lekcja, jaką wyniosła z tej nieprzyjemnej sytuacji, była prosta: swoich granic trzeba bronić od razu. Jeśli choć raz pozwoli się komuś traktować własne pieniądze albo życie tak, jakby były do jego dyspozycji, szybko stanie się to normą. A kiedy stanie się normą, zamieni się w oczekiwanie. Wtedy twoje dochody przestaną należeć do ciebie — staną się częścią cudzego budżetu. Za każdym razem, gdy ktoś bliski znajdzie się w trudnej sytuacji, przyjdzie do ciebie z wyciągniętą ręką, przekonany, że ma do tego pełne prawo.
Jekaterina otworzyła aplikację bankową i spojrzała na kwotę premii. Uczciwie zarobiła te pieniądze po wielu miesiącach ciężkiej pracy, często zostając po godzinach i poświęcając weekendy. I tylko ona — nikt inny — miała prawo zdecydować, co z nimi zrobić.
Być może przeznaczy je na wymarzone wakacje w ciepłym kraju. Może odłoży je i zainwestuje. A może w końcu kupi sobie coś, czego pragnęła od dawna, ale zawsze odkładała na później.
Jednego była teraz absolutnie pewna: już nigdy nie pozwoli nikomu powiedzieć, że nie potrzebuje własnych pieniędzy. Tylko ona mogła decydować o tym, czego potrzebuje — a czego nie.